Żmudź to zachodni region Litwy, historycznie odrębny i długo zachowujący silną tożsamość lokalną. Żmudzini odegrali kluczową rolę w zatrzymaniu ekspansji Zakon Krzyżacki, zwłaszcza w czasie Bitwy pod Grunwaldem, co miało ogromne znaczenie dla regionu.
Co ciekawe, była to ostatnia część Europy, która przyjęła chrześcijaństwo (oficjalnie w XV wieku). Region posiada własny dialekt (czasem uznawany za osobny język) oraz silne poczucie odrębności kulturowej.
Stolicą historyczną jest Telsze, malowniczo położone nad jeziorem Mastis.
Turystycznie wyróżnia się Góra Krzyży – niezwykłe miejsce pielgrzymkowe z tysiącami krzyży, symbol oporu religijnego i narodowego.
Żmudź oferuje także dostęp do wybrzeża Bałtyku oraz bliskość Mierzeja Kurońska (choć formalnie częściowo poza regionem etnograficznym).
Krajobraz to głównie pagórkowate tereny, jeziora i pola uprawne, bardziej otwarte niż w Dzūkiji.
Region słynie z tradycyjnej kuchni i konserwatywnego przywiązania do obyczajów. Dziś Żmudź to ciekawa mieszanka historii, silnej tożsamości regionalnej i atrakcji kulturowo-przyrodniczych.
![Góra Krzyży [Kryžių kalnas]](https://www.kuleta.pl/htm/b/litwa/gora-krzyzy/gora-krzyzy-018_kop440440_6.jpg.webp)