Niemen (lit. Nemunas) to jedna z najważniejszych rzek Europy Wschodniej i absolutny „kręgosłup” przyrodniczy oraz historyczny Litwy, to największa rzeka kraju i jedna z jego najważniejszych osi krajobrazowych.
Niemen od wieków pełnił rolę naturalnej arterii komunikacyjnej i granicy cywilizacyjnej. W średniowieczu był linią styku między ziemiami pogańskiej Litwy a Państwem Krzyżackim. Wzdłuż rzeki powstawały zamki obronne.
W czasach Rzeczpospolita Obojga Narodów był ważnym szlakiem handlowym - spławiano nim zboże, drewno i inne towary do Bałtyku.
W epoce napoleońskiej właśnie przez Niemen wojska Napoleon Bonaparte rozpoczęły inwazję na Rosję w 1812 roku.
Rzeka pojawia się też w literaturze - np. w twórczości Adam Mickiewicz, który wychował się nad Niemnem i uczynił go symbolem ojczyzny. Można powiedzieć, że tak jak Wisła dla Polski, tak Niemen dla Litwy – stanowi jedną z głównych osi jej historii, krajobrazu i tożsamości.
Walory turystyczne są dziś jednym z największych atutów Niemna. Dolina rzeki oferuje wzgórza, klify, lasy i szerokie panoramy - jedne z najpiękniejszych na Litwie.
Nad Niemnem i jego doliną zachowało się sporo ciekawych zamków, pałaców i rezydencji - zarówno na Litwie, jak i na terenach dzisiejszej Białorusi. Wiele z nich pełniło funkcje obronne w czasach walk z Zakon Krzyżacki albo było później magnackimi siedzibami. Te najbardziej znane to:
- Zamek w Kownie - Gotycka twierdza z XIV w., ważny punkt obrony przed Krzyżakami. Leży przy ujściu Wilii do Niemna.
- Zamek w Raudondvaris - Renesansowa rezydencja nad samym Niemnem, związana z rodem Radziwiłłów.
- Zamek w Raudonė - Malowniczy zamek z wieżą widokową, przebudowywany od średniowiecza.
- Zamek w Panemunė - Jeden z najładniejszych zamków nad Niemnem — bardziej rezydencja niż twierdza, z pięknym parkiem.