Kair i Giza Egipt | zabytki, atrakcje, turystyka

Ocena:

5/5 | 1 głosów

Dwa sąsiadujące ze sobą, nierozerwalnie powiązane ośrodki w Egipcie, tworzące wspólnie wielką aglomerację nad Nilem.

Stary Kair i Kair Koptyjski

Stary Kair to jedna z najstarszych części współczesnego Kairu, położona na południe od jego ścisłego centrum, w pobliżu wschodniego brzegu Nilu. To obszar o wyjątkowo bogatej historii, związany z kilkoma kolejnymi cywilizacjami i religiami: starożytnym Egiptem, rzymskim panowaniem, chrześcijaństwem koptyjskim i islamem.

Historia tej części miasta sięga czasów przed powstaniem Kairu. W starożytności istniała tutaj osada Babilon (Babylon), która w okresie rzymskim stała się ważnym punktem strategicznym i wojskowym. Jej pozostałością jest potężna rzymska twierdza, której fragmenty zachowały się do dziś. Wokół niej rozwinęło się później chrześcijańskie centrum Egiptu.

W 641 roku Arabowie zdobyli Babilon, a niedaleko powstał Fustat – pierwsza arabska stolica Egiptu. To właśnie tutaj rozpoczęła się nowa epoka w dziejach kraju. Fustat przez kilka stuleci był ważnym ośrodkiem administracyjnym, handlowym i religijnym, zanim jego znaczenie przejęły kolejne miasta, w tym założony w 969 roku Kair.

Kair Koptyjski (Coptic Cairo) to niewielka, historyczna część Starego Kairu, położona wewnątrz i wokół pozostałości rzymskiej twierdzy Babilon. Jest jednym z najważniejszych ośrodków chrześcijaństwa w Egipcie, a zarazem miejscem, w którym zachowało się wyjątkowo dużo zabytków związanych z historią egipskich chrześcijan, czyli Koptów.

Wiszący Kościół w Kairze

Wiszący Kościół, znany również jako Kościół Najświętszej Marii Panny, jest jednym z najstarszych i najważniejszych zabytków chrześcijańskich w Egipcie. Znajduje się  na terenie dawnej rzymskiej twierdzy Babilon. Należy do Koptyjskiego Kościoła Ortodoksyjnego i przez wiele stuleci pełnił funkcję jednej z najważniejszych świątyń egipskiego chrześcijaństwa.

Nazwa kościoła nawiązuje do jego niezwykłego położenia. Świątynię wzniesiono nad południową bramą rzymskiej twierdzy, wykorzystując jej dawne konstrukcje jako fundamenty. W rezultacie budowla sprawia wrażenie zawieszonej nad ziemią. W rzeczywistości jej posadzka znajduje się na wysokości kilkunastu metrów nad poziomem gruntu, a pod nią można dostrzec fragmenty dawnych rzymskich fortyfikacji. Jest to jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów wykorzystania starożytnej architektury wojskowej do celów sakralnych.

Początki świątyni nie są całkowicie pewne. Tradycyjnie jej powstanie wiąże się z IV–V wiekiem, choć obecna budowla jest rezultatem wielu przebudów i rozbudów. Wnętrze zachowało wiele elementów dawnego wyposażenia. Jednym z najcenniejszych jest marmurowa ambona z XI wieku, wsparta na smukłych kolumnach i ozdobiona dekoracją mozaikową. W części wschodniej znajduje się pięć ołtarzy, nad którymi umieszczono drewniane kopuły.

Wiszący Kościół odegrał istotną rolę w historii egipskiego chrześcijaństwa. W XI wieku stał się siedzibą koptyjskiego patriarchy Aleksandrii, a więc jednym z najważniejszych centrów administracyjnych i religijnych Kościoła koptyjskiego. W świątyni odbywały się uroczystości intronizacji patriarchów oraz synody kościelne.

Kościół świętego Jerzego w Kairze

Kościół świętego Jerzego znajduje się w Kairze Koptyjskim, na terenie dawnej rzymskiej twierdzy Babilon. Jest jedną z najbardziej charakterystycznych świątyń chrześcijańskich w tej części miasta. W przeciwieństwie do większości sąsiednich kościołów koptyjskich należy do Greckiego Kościoła Prawosławnego, podlegającego Patriarchatowi Aleksandrii i całej Afryki.

Historia chrześcijańskiego miejsca kultu w tym miejscu sięga wczesnego średniowiecza. Tradycyjnie początki kościoła wiązane są z VII wiekiem, a pierwsze udokumentowane wzmianki o świątyni pochodzą z XIV stulecia.

Pierwotny kościół został zniszczony przez pożar 17 sierpnia 1904 roku. Na jego miejscu w latach 1906–1909 wzniesiono obecną budowlę, zaprojektowaną przez greckiego architekta Nikolaosa Kairisa. Uroczysta inauguracja odbyła się 1 listopada 1909 roku. Jej największym zabytkowym skarbem pozostaje jednak konstrukcja, na której ją posadowiono. Rzymska wieża, na której opiera się kościół, pochodzi prawdopodobnie z I–II wieku naszej ery. Ma około 27 metrów średnicy i pierwotnie składała się z kilku kondygnacji. Jej masywne mury wykonano z rzymskiego betonu i kamienia, a wewnętrzne ściany promieniście łączą dwa obwodowe pierścienie konstrukcji.

Patronem świątyni jest święty Jerzy, jeden z najbardziej popularnych świętych chrześcijaństwa wschodniego. Według tradycji był rzymskim żołnierzem i męczennikiem, który poniósł śmierć za panowania cesarza Dioklecjana na początku IV wieku.

Najbardziej znana legenda przedstawia go jako pogromcę smoka. Motyw ten można odnaleźć również na zewnętrznych murach wieży, gdzie znajduje się relief przedstawiający świętego Jerzego walczącego ze smokiem. Według lokalnej tradycji święty miał być więziony w pomieszczeniach dawnej wieży, choć historyczne potwierdzenie tego wydarzenia nie jest znane.

Cela świętego Jerzego

Tradycyjne miejsce uwięzienia świętego Jerzego znajduje się w podziemiach grecko-prawosławnej cerkwi św. Jerzego (Mar Girgis) w koptyjskiej części Starego Kairu. Kompleks ten został wzniesiony na murach starożytnej rzymskiej Twierdzy Babilon. Według lokalnego przekazu rzymski żołnierz Jerzy był przetrzymywany i torturowany w tutejszych lochach przez około dwa i pół miesiąca za odmowę wyrzeczenia się wiary chrześcijańskiej.

 Miejsce to od wieków stanowi cel pielgrzymek chrześcijan oraz wyznawców innych religii, którzy przybywają tu w poszukiwaniu duchowego wsparcia i uzdrowienia.

Meczet Amr ibn al-As w Kairze

To właśnie najstarszy meczet w Afryce, a zarazem najstarszy meczet w Egipcie.  Nie jest to jednak oryginalny meczet z VII wieku, lecz obiekt wielokrotnie przebudowywany, odbudowywany i restaurowany. Z pierwotnej konstrukcji praktycznie nic się nie zachowało.

Jego znaczenie jest więc przede wszystkim historyczne. To tutaj rozpoczęła się historia architektury islamskiej w Egipcie, a wokół świątyni powstało pierwsze arabskie miasto kraju – Fustat.

Historia meczetu wiąże się z arabskim podbojem Egiptu, przeprowadzonym w latach 639–642 przez Amra ibn al-Asa, dowódcę wojsk arabskich i jednego z towarzyszy proroka Mahometa.

Płaskowyż w Gizie i piramidy

Płaskowyż w Gizie to jeden z najważniejszych obszarów archeologicznych świata, położony na zachodnim brzegu doliny Nilu, na skraju pustyni libijskiej. To tutaj, około 4500 lat temu, w czasach Starego Państwa, powstała monumentalna nekropolia władców IV dynastii, której najbardziej rozpoznawalnym elementem są trzy wielkie piramidy: Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa.

Giza nie jest położona na zwykłej pustynnej równinie. To rozległy, wapienny płaskowyż, który wznosi się nad doliną Nilu a wschodnia krawędź opada w kierunku dawnej równiny zalewowej rzeki, co zapewnia:

  • stabilne podłoże skalne, na którym można było posadowić ogromne konstrukcje;
  • wysokość chroniącą nekropolię przed wylewami Nilu;
  • bliskość rzeki, niezbędnej do transportu wapienia, granitu i innych materiałów;
  • dostęp do lokalnych złóż wapienia, wykorzystywanego do budowy piramid;
  • widoczność monumentalnych grobowców z zamieszkanej doliny i okolic Memfis.

Piramida jako symbol religijny

W egipskiej kosmologii istniała koncepcja pierwotnego wzgórza, które wyłoniło się z praoceanu Nun. Było to pierwsze miejsce, na którym pojawiło się życie i rozpoczął się proces tworzenia świata. Ważnym symbolem tego wyobrażenia był kamień benben, związany z kultem słonecznym w Heliopolis. Miał symbolizować pierwotne wzgórze oraz pojawienie się słońca.

Piramida mogła być monumentalnym nawiązaniem do tej idei – grobowcem będącym jednocześnie symbolem odrodzenia i początku nowego życia.

Inna interpretacja wiąże kształt piramidy z promieniami słońca. Wyobraź sobie promienie przebijające się przez chmury i rozchodzące się wachlarzowato w kierunku ziemi. Piramida mogła symbolizować kamienne schody lub promienie, po których dusza zmarłego faraona wznosiła się ku niebu.

Wielki Sfinks w Gizie

Sfinks leży na płaskowyżu w Gizie, niedaleko piramid Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa. Został wykuty bezpośrednio w naturalnej skale wapiennej, a nie zbudowany z osobnych bloków. Ma około 73 metrów długości i 20 metrów wysokości. Przedstawia lwa z ludzką głową, na której zachowały się pozostałości królewskiego nemesu – charakterystycznej chusty faraonów.

Najczęściej przyjmowana przez egiptologów wersja mówi, że Sfinks powstał za panowania faraona Chefrena (ok. 2558–2532 p.n.e.), budowniczego drugiej co do wielkości piramidy w Gizie. Przypuszcza się, że twarz Sfinksa przedstawia właśnie Chefrena. Wspiera to podobieństwo stylistyczne do innych królewskich przedstawień, ale nie jest to identyfikacja bezdyskusyjna.

Jedną z najbardziej niezwykłych rzeczy w historii Sfinksa jest to, że przez znaczną część swoich dziejów był niemal całkowicie zasypany piaskiem.

Piasek nawiewany przez pustynne wiatry stopniowo wypełniał zagłębienie, w którym wykuto posąg. Niekiedy widoczna pozostawała tylko głowa, innym razem górna część tułowia. Już w starożytności podejmowano próby jego odkopania. Najbardziej znana historia wiąże się z faraonem Totmesem IV, który żył w XV w. p.n.e. Między przednimi łapami Sfinksa znajduje się tzw. Stela Snu, ustawiona przez Totmesa IV. Według wyrytej na niej opowieści młody książę zasnął w pobliżu Sfinksa podczas polowania. We śnie ukazał mu się bóg, który obiecał mu władzę królewską, jeśli oczyści posąg z piasku. Totmes spełnił prośbę, a później został faraonem.

Oczywiście jest to opowieść propagandowa, a nie protokół wydarzeń. Stela miała uzasadniać prawo Totmesa do tronu, przedstawiając jego władzę jako wynik boskiego wyboru.

Piramida Cheopsa - Wielka Piramida

Wielka Piramida w Gizie jest największą i najsłynniejszą piramidą Egiptu. Przez niemal 3800 lat była najwyższą budowlą wzniesioną przez człowieka. Co ciekawe, nie jest ani pierwszą egipską piramidą, ani nawet pierwszą piramidą o gładkich ścianach. Jest natomiast ukoronowaniem procesu, który trwał przez kilka pokoleń faraonów.

Podstawa piramidy zajmuje ponad 5 hektarów. Jej boki są zorientowane niemal idealnie według stron świata. Różnice w długości poszczególnych boków są niewielkie, a odchylenie od kierunków geograficznych wynosi zaledwie kilka minut kątowych.

Pierwotnie piramida była pokryta gładką okładziną z białego wapienia z kamieniołomów w Turze. W słońcu musiała wyglądać zupełnie inaczej niż dzisiaj – jako wielka, jasna, niemal lśniąca bryła. Na szczycie znajdował się prawdopodobnie piramidion, być może pokryty metalem lub złoceniem, choć jego wygląd nie jest znany.

Dziś widzimy przede wszystkim wewnętrzny rdzeń konstrukcji. Większość zewnętrznej okładziny została rozebrana w późniejszych epokach i wykorzystana jako materiał budowlany.

Piramida Chefrena

Piramida Chefrena jest drugą co do wielkości piramidą na płaskowyżu w Gizie, ale patrząc z pewnych miejsc, można odnieść wrażenie, że jest większa od Wielkiej Piramidy Cheopsa. To nie złudzenie optyczne ani egipska sztuczka reklamowa. Zbudowano ją na wyżej położonym fragmencie płaskowyżu, dzięki czemu jej wierzchołek znajduje się na podobnej wysokości nad poziomem morza.

Jest też wyjątkowa z innego powodu: jako jedyna z trzech wielkich piramid w Gizie zachowała na szczycie znaczną część oryginalnej wapiennej okładziny licowej. To właśnie ona pozwala nam zobaczyć, jak wyglądały piramidy, zanim zostały pozbawione gładkiej zewnętrznej warstwy kamienia.

Chefren nie próbował pobić ojca wysokością za wszelką cenę. Jego piramida miała pierwotnie około 143,5 m wysokości, podczas gdy piramida Cheopsa osiągała 146,6 m. Różnica jest niewielka, ale w rzeczywistości piramida Chefrena jest znacznie mniejsza pod względem objętości.

Piramida Mykerinosa

Piramida Mykerinosa jest najmniejszą z trzech wielkich piramid na płaskowyżu w Gizie. W porównaniu z gigantycznymi konstrukcjami Cheopsa i Chefrena wygląda niemal skromnie. Ma około 65 metrów wysokości, czyli mniej niż połowę wysokości Wielkiej Piramidy.

Nie oznacza to jednak, że jej budowniczy nie miał ambicji. Różnica w stosunku do piramidy Chefrena jest zasadnicza. Chefren zastosował na zewnętrznej powierzchni przede wszystkim biały wapień z Tury. Mykerinos zdecydował się na znacznie bardziej efektowny i trudniejszy w obróbce materiał: czerwony granit sprowadzany z kamieniołomów w Asuanie, oddalonych od Gizy o ponad 800 km w linii prostej.

Granit jest znacznie twardszy od wapienia, trudniejszy do wydobycia, transportu i obróbki. Jego zastosowanie na tak dużej powierzchni było więc poważnym przedsięwzięciem logistycznym.

Co ważne, granitowa okładzina nie miała pokrywać całej piramidy. Zastosowano ją w dolnej części, do wysokości około 15 metrów. Wyżej planowano okładzinę wapienną. Zachowane fragmenty pozwalają zobaczyć oba materiały i sposób ich połączenia.

Wielkie Muzeum Egipskie

Wielkie Muzeum Egipskie to jedna z największych i najbardziej ambitnych inwestycji muzealnych na świecie. Powstało w Gizie, zaledwie około dwóch kilometrów od piramid, i trudno o lepsze miejsce dla instytucji poświęconej cywilizacji faraonów. Z jednej strony mamy tu zabytki, które przez tysiąclecia stały na płaskowyżu, z drugiej – nowoczesny gmach, zaprojektowany tak, by opowiedzieć historię Egiptu w zupełnie inny sposób niż tradycyjne muzea.

Projekt muzeum wyłoniono w międzynarodowym konkursie architektonicznym w 2003 roku. Zwyciężyła irlandzka pracownia Heneghan Peng Architects. Budynek nie próbuje naśladować świątyń ani pałaców faraonów. Jest współczesny, geometryczny i monumentalny, a jego forma nawiązuje do pustynnego krajobrazu oraz piramid.

Posąg faraona Ramzesa II

Pierwszym wielkim eksponatem, który wita zwiedzających, jest monumentalny posąg Ramzesa II. Ma około 11 metrów wysokości i waży mniej więcej 80 ton.

Posąg pochodzi z Memfis, dawnej stolicy Egiptu, gdzie został odkryty w 1820 roku. Przez dziesięciolecia stał na placu przed głównym dworcem kolejowym w Kairze, a w 2006 roku przeniesiono go do nowego muzeum. W 2018 roku ustawiono go w Wielkim Holu, gdzie stał się jednym z symboli GEM.

Wyposażenie grobowca Tutanchamona

Największym magnesem GEM jest kolekcja przedmiotów z grobowca Tutanchamona. W listopadzie 1922 roku Howard Carter odkrył w Dolinie Królów niemal nienaruszony grobowiec młodego faraona. Znajdowały się w nim tysiące przedmiotów: meble, naczynia, broń, biżuteria, rydwany, przedmioty codziennego użytku i wyposażenie grobowe.

Część z nich przez dziesięciolecia można było oglądać w starym Muzeum Egipskim w Kairze. Inne znajdowały się w magazynach i pracowniach konserwatorskich. W GEM zgromadzono ponad 5000 obiektów związanych z Tutanchamonem, które po raz pierwszy można oglądać jako kompletną kolekcję w jednym miejscu.

Wśród najbardziej znanych zabytków są:

  • złota maska pośmiertna faraona;
  • złoty tron z przedstawieniem Tutanchamona i jego żony Anchesenamon;
  • bogato zdobione rydwany;
  • złote i pozłacane trumny;
  • biżuteria, amulety i przedmioty rytualne;
  • wyposażenie, które miało służyć władcy w życiu pozagrobowym.

Warto pamiętać, że grobowiec Tutanchamona nie był największym ani najbogatszym grobowcem egipskiego władcy. Jego wyjątkowość polega przede wszystkim na tym, że przetrwał w tak dobrym stanie. Większość królewskich grobowców została ograbiona już w starożytności. Faraon, który za życia nie należał do najważniejszych władców Egiptu, stał się pośmiertnie jego najbardziej rozpoznawalnym królem.

Barka słoneczna Chufu

Została odkryta w 1954 roku w jednym z dołów po południowej stronie Wielkiej Piramidy w Gizie.

Była rozłożona na tysiące elementów, które przez tysiąclecia spoczywały w szczelnie zamkniętej komorze. Po wieloletnich pracach konserwatorskich zrekonstruowano drewnianą jednostkę o długości około 43 metrów. Łódź wykonano z cedru libańskiego i innych gatunków drewna. Jej konstrukcja jest niezwykle interesująca, ponieważ poszczególne elementy łączono za pomocą lin i drewnianych kołków, bez zastosowania metalowych gwoździ.

Nie ma całkowitej pewności, czy była rzeczywiście używana do żeglugi. Najczęściej interpretuje się ją jako łódź rytualną, związaną z podróżą faraona po śmierci i jego utożsamieniem z bogiem słońca Ra.

Wiszący obelisk faraona Ramzesa II

Wiszący obelisk Ramzesa II rzeczywiście „wisi” – ale jest to pomysł współczesnych architektów muzeum, a nie sposób, w jaki ustawili go starożytni Egipcjanie. W starożytności stał normalnie, pionowo, na kamiennej podstawie. W Wielkim Muzeum Egipskim podniesiono go na specjalnej konstrukcji, aby zwiedzający mogli przejść pod nim i zobaczyć coś, czego przez ponad trzy tysiące lat nikt nie miał okazji oglądać: inskrypcję wyrytą na spodzie obelisku.

Obelisk pochodzi ze starożytnego miasta Tanis, położonego we wschodniej części delty Nilu, na terenie dzisiejszego San al-Hadżar. Było to ważne centrum polityczne i religijne, szczególnie w czasach XXI i XXII dynastii.

Ramzes II, władca XIX dynastii, pozostawił w Tanis wiele monumentalnych zabytków. Według muzealnego opisu wzniósł tam ponad dziesięć obelisków. Ten jest największym z nich. Wykonano go z różowego granitu. Ma około 16 metrów wysokości i waży około 87 ton. Na czterech bokach wyryto hieroglificzne inskrypcje zawierające tytuły królewskie oraz imiona Ramzesa II.