Miasto w południowo-wschodniej Austrii, stolica kraju związkowego Styria.
Graz, stolica Styrii, jest drugim co do wielkości miastem Austrii i jednym z najważniejszych historycznych ośrodków południowo-wschodniej części kraju. Leży nad rzeką Mur, u północnego podnóża Alp, w miejscu, gdzie od wieków krzyżowały się drogi prowadzące z obszaru Dunaju w kierunku Adriatyku i Bałkanów. To położenie miało duże znaczenie dla rozwoju miasta, ale także dla jego historii politycznej.
Najstarsze początki Grazu sięgają osad słowiańskich. Sama nazwa miasta wywodzi się od słoweńskiego Gradec, czyli „mały gród”. W średniowieczu Graz znalazł się w obrębie ziem Styrii i stopniowo stał się ich głównym ośrodkiem. W XII i XIII wieku rozwijał się jako miasto handlowe, a jego znaczenie wzrosło szczególnie po przejęciu Styrii przez Habsburgów w 1282 roku. Graz przez kilka stuleci był jedną z ważniejszych rezydencji tej dynastii.
Szczególny okres w dziejach miasta przypadł na XVI i XVII wiek. W latach 1564–1619 Graz był siedzibą wewnętrznoaustriackiej linii Habsburgów. Rezydowali tutaj arcyksiążęta, którzy władali m.in. Styrią, Karyntią i Krainą.
Ciekawą cechą Grazu jest połączenie stosunkowo niewielkiego, zachowanego historycznego centrum z bardzo wyraźnym krajobrazem miejskim. Z jednej strony mamy zwarty zespół średniowiecznych ulic i pałaców Habsburgów, z drugiej – Schlossberg wyrastający bezpośrednio ponad dachami starego miasta. Dzięki temu Graz ma zupełnie inny charakter niż Wiedeń: jest mniej monumentalny, ale jego historia Habsburgów jest niezwykle dobrze widoczna w samej strukturze miasta.
Odkryj najlepsze loty do Austrii. Zobacz aktualne ceny i promocje.
Sprawdź loty do Austrii
Ratusz w Grazu (Grazer Rathaus) stoi przy Hauptplatz, w samym centrum historycznego miasta. Jest to jednak już trzeci ratusz w tym miejscu. Pierwszy powstał w średniowieczu, drugi w XVI wieku, natomiast obecny budynek wzniesiono w latach 1805–1807 według projektu Christopha Stadlera.
Schlossberg to charakterystyczne wzgórze w samym centrum Grazu, wznoszące się około 123 m ponad poziomem miasta. Jego szczyt znajduje się na wysokości około 473 m n.p.m. i jest jednym z najlepszych punktów widokowych na historyczne centrum Grazu oraz dolinę rzeki Mur.
Nazwa oznacza dosłownie „Wzgórze Zamkowe” i rzeczywiście znajdował się tutaj zamek, od którego wzgórze otrzymało nazwę. Nie chodzi jednak o zachowany pałac czy zamek w stylu późniejszych rezydencji książęcych. Od średniowiecza Schlossberg był przede wszystkim twierdzą, która miała chronić Graz.
Pierwsze umocnienia powstały tutaj prawdopodobnie już we wczesnym średniowieczu. Wraz z rozwojem Grazu i wzrostem znaczenia Habsburgów system obronny był stopniowo rozbudowywany. Szczególnie istotne stało się wzgórze w XVI wieku, kiedy zagrożenie ze strony Imperium Osmańskiego skłoniło władze do modernizacji fortyfikacji. W tym okresie Schlossberg przekształcono w jedną z najpotężniejszych twierdz w regionie.
Co ciekawe, właśnie w czasach napoleońskich twierdza osiągnęła swój najsłynniejszy moment. W 1809 roku Graz znalazł się w zasięgu działań wojennych podczas wojny V koalicji. Po zwycięstwach Francji, Austria została zmuszona do zawarcia pokoju w Schönbrunn, a jednym z warunków było zniszczenie fortyfikacji Schlossbergu. Rozbiórka rozpoczęła się w 1809 roku.
Mieszkańcy Grazu próbowali jednak uratować przynajmniej najważniejsze symbole miasta. Dzięki wykupieniu ich za ogromną jak na owe czasy sumę udało się ocalić przede wszystkim Uhrturm – Wieżę Zegarową oraz Glockenturm – Wieżę Dzwonniczą.
Katedra św. Idziego jest jednym z najważniejszych zabytków historycznego centrum Grazu. Jej obecna forma pochodzi przede wszystkim z XV wieku, kiedy Graz był jedną z rezydencji Habsburgów. Kościół wzniesiono jako świątynię dworską na polecenie cesarza Fryderyka III, a budowę rozpoczęto około 1438 roku. Była to więc nie tyle zwykła miejska fara, ile kościół związany bezpośrednio z władcą i jego dworem.
Mauzoleum cesarza Ferdynanda II należy do najbardziej niezwykłych zespołów architektonicznych w Grazu. Stoi bezpośrednio przy katedrze św. Idziego, ale stylistycznie wyraźnie się od niej odróżnia. Gotycka katedra i pełne barokowego przepychu mauzoleum pokazują właściwie dwie kolejne epoki w historii Habsburgów.
Budowę rozpoczęto około 1614 roku, z inicjatywy arcyksięcia Ferdynanda, który w tym czasie był władcą Austrii Wewnętrznej i rezydował w Grazu. Projekt przypisuje się włoskiemu architektowi Giovanniemu Pietro de Pomisowi, który odegrał dużą rolę w sprowadzaniu do Grazu nowych, włoskich form architektonicznych. Ferdynand nie doczekał jednak ukończenia budowli – w 1619 roku został cesarzem, przeniósł się do Wiednia i zmarł w 1637 roku. Został pochowany właśnie tutaj.
W mauzoleum znajduje się bardzo efektowny „Grób Święty” (Heiliges Grab), wykonany w latach 1768–1769 przez Veita Königerа. W jego centrum rzeczywiście przedstawiono ciało Chrystusa leżące na tumbie. Ferdynand II nie ma okazałego sarkofagu z leżącą figurą własnej osoby. Jego rzeczywisty grób znajduje się w krypcie, w niszy ściennej, oznaczonej prostą tablicą inskrypcyjną. Tak samo oznaczony jest grób jego pierwszej żony, Marii Anny Bawarskiej.
Deutschritterordenshaus, czyli dawny dom Zakonu Krzyżackiego, znajduje się przy Sporgasse 22, na rogu Hofgasse, w samym historycznym centrum Grazu. Na pierwszy rzut oka nie jest to budynek, który szczególnie kojarzy się z zakonem rycerskim. Właściwie dopiero portal z krzyżem zakonnym zdradza jego dawną funkcję. Budynek jest natomiast bardzo interesujący ze względu na zachowany dziedziniec.
Historia tego miejsca sięga XV i XVI wieku. Dom powstał z połączenia dwóch wcześniejszych kamienic. Zakon Krzyżacki posiadał w Grazu znacznie ważniejszą placówkę na Leechhügel, przy kościele Leechkirche. Sam budynek przy Sporgasse stał się własnością zakonu w 1689 roku. Nabył go hrabia Seyfried von Saurau, a w latach 1690–1694 przeprowadzono prace łączące go z częścią od strony Hofgasse.
Najciekawszy jest jednak dziedziniec wewnętrzny. Z ulicy właściwie nie sposób domyślić się, co znajduje się za stosunkowo niepozorną fasadą. Dziedziniec zachował układ pokazujący przejście od późnego gotyku do renesansu. Znajdują się tu wielokondygnacyjne arkady oraz charakterystyczna, wysunięta klatka schodowa. Nawierzchnię wykonano tradycyjnie z kamieni rzecznych pochodzących z Mury. Miasto Graz zalicza ten właśnie dziedziniec do szczególnie wartościowych historycznych dziedzińców starego miasta.
Glockenspielplatz jest jednym z bardziej charakterystycznych, choć niewielkich placów historycznego Grazu. Znajduje się kilka kroków od Herrengasse, pomiędzy Mehlplatz a Bischofplatz, na naturalnym tarasie terenu wznoszącym się w kierunku Schlossbergu.
Najbardziej rzucającym się w oczy budynkiem jest Glockenspielhaus, czyli Dom Kurantów. Co ciekawe, jego historia jako „domu z kurantem” jest stosunkowo młoda. W 1884 roku przedsiębiorca Gottfried Maurer, producent alkoholi, kupił stojący tutaj dom. Podczas podróży po północnych Niemczech i Belgii zainteresował się tamtejszymi carillonami i postanowił urządzić podobną atrakcję we własnym domu w Grazu.
Uhrturm, czyli Wieża Zegarowa, jest najbardziej rozpoznawalnym symbolem Grazu. Stoi na szczycie Schlossbergu, ale w przeciwieństwie do większości znajdujących się tam pozostałości nie jest reliktem XIX-wiecznego parku – to autentyczna część dawnej średniowiecznej twierdzy.
Pierwsza wieża zegarowa powstała na Schlossbergu prawdopodobnie już w XIII wieku. Dzisiejsza budowla pochodzi jednak przede wszystkim z XVI wieku, kiedy Graz intensywnie rozbudowywał swoje fortyfikacje. W latach 1559–1569 wieżę przebudowano i nadano jej formę, którą w dużej mierze zachowała do dzisiaj. Została wówczas wyposażona w charakterystyczny, szeroki drewniany dach pokryty gontem.
Najciekawszą osobliwością Uhrturm są właśnie wskazówki zegara. Duża wskazówka pokazuje godziny, a mała – minuty. Dzisiaj wygląda to jak pomyłka, ale pierwotnie miało sens. Zegar został zamontowany w czasach, gdy najważniejsze było szybkie odczytanie godziny z dużej odległości.
Glockenturm, czyli Wieża Dzwonowa, stoi na Schlossbergu niedaleko słynnej Uhrturm. Obie wieże są pozostałościami ogromnej twierdzy, która nie przetrwała wojen napoleońskich. Glockenturm jest jednak od swojej sąsiadki młodsza – powstała w 1588 roku, w okresie intensywnej rozbudowy umocnień Grazu.
Wieża została wzniesiona za panowania arcyksięcia Karola II Styryjskiego, ojca późniejszego cesarza Ferdynanda II. Był to okres, kiedy zagrożenie ze strony Imperium Osmańskiego powodowało modernizację fortyfikacji wielu miast monarchii habsburskiej. Glockenturm pełniła przede wszystkim funkcję wieży alarmowej. Jej dzwon mógł ostrzegać mieszkańców przed pożarem, atakiem lub innym zagrożeniem.
Lew Hackhera (Hackher-Löwe) stoi na północnym krańcu Fernberger Bastei na Schlossbergu. Jest pomnikiem majora Franza Xavera von Hackhera zu Hart, oficera austriackiego, który dowodził obroną twierdzy w Grazu podczas wojny z napoleońską Francją w 1809 roku.
Hackher dowodził na Schlossbergu siłami liczącymi około 900 żołnierzy. W czerwcu 1809 roku jego oddział przez około tydzień odpierał kolejne francuskie szturmy.
Sama historia pomnika jest bardzo ciekawa. Nie zachował się żaden portret Hackhera, dlatego nie zdecydowano się na klasyczny pomnik przedstawiający oficera. Zamiast niego postawiono lwa – symbol siły, odwagi i wytrwałości.
Kościół Franciszkanów, właściwie Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Franziskanerkirche Mariae Himmelfahrt), należy do najstarszych kościołów Grazu. Jest częścią klasztoru franciszkanów, którego początki sięgają 1239 roku.
Pierwszy kościół klasztorny powstał w XIII wieku. Dzisiejsza świątynia zachowała jednak przede wszystkim późnogotycką formę z początku XVI wieku. Około 1515–1519 przebudowano wcześniejsze założenie, tworząc trójnawową halę z charakterystycznym sklepieniem sieciowym.
Bardzo charakterystyczna jest również wieża kościoła. Na pierwszy rzut oka może wydawać się zwykłą wieżą kościelną, ale jej historia jest zupełnie inna. Powstała w latach 1636–1643 jako wieża obronna, włączona w system miejskich fortyfikacji. Klasztor i kościół znajdowały się bowiem bezpośrednio przy murach miejskich, w strategicznym miejscu nad Murą.
Dwupiętrowy obiekt o powierzchni użytkowej 11 000 m² został zaprojektowany przez Petera Cooka i Colina Fourniera, dwóch londyńskich architektów. Wzniesiono go w 2003, w roku gdy Graz był Europejską Stolicą Kultury.
Kościół stoi przy Mariahilferplatz, po drugiej stronie Mury, naprzeciwko historycznego centrum Grazu. Należy do klasztoru minorytów (Minoriten), a jego historia jest związana z jedną z najważniejszych fal katolickiej odnowy w Grazu w czasach kontrreformacji. Kamień węgielny położono w 1607 roku, a projekt przypisuje się Giovanniemu Pietro de Pomisowi, artyście pochodzącemu z północnych Włoch, który działał na dworze Habsburgów.
To jest Dreifaltigkeitskirche, czyli kościół Trójcy Przenajświętszej, przy Schloßbergplatz, właściwie u podnóża Schlossbergu.
Kościół został zbudowany w latach 1694–1704 jako świątynia klasztoru urszulanek. W 1686 roku cesarz Leopold I zatwierdził utworzenie klasztoru tego żeńskiego zgromadzenia w Grazu. Pod budowę całego założenia wykupiono i rozebrano pięć istniejących domów. Co ciekawe, miejsce to zajmował wcześniej miejski rów obronny. Kościół stoi więc dziś dokładnie w miejscu, które dawniej należało do systemu fortyfikacji Grazu.
Joanneum założono w 1811 roku z inicjatywy arcyksięcia Jana Habsburga, brata cesarza Franciszka I. Było to niezwykłe przedsięwzięcie: nie tylko muzeum, lecz również instytucja edukacyjna, której zadaniem było gromadzenie i udostępnianie wiedzy o przyrodzie, technice, historii i kulturze Styrii. Dzisiejsze Universalmuseum Joanneum jest najstarszym muzeum Austrii i jednym z największych muzeów tego typu w Europie Środkowej.
Wyjątkowy przykład ciągłości rzemiosła w historycznym centrum miasta. Piekarnia po raz pierwszy została odnotowana w dokumentach w 1569 roku, a jej historia prawdopodobnie sięga jeszcze XIV wieku. Do dziś pozostaje w rękach tej samej rodziny – obecnie już w dziewiątym pokoleniu.
Najbardziej efektownym elementem jest oczywiście drewniany portal sklepu. Wykonał go w 1896 roku grazierski stolarz Anton Irschik. Bogato rzeźbiona konstrukcja, z charakterystycznym dwugłowym orłem Habsburgów, od razu informuje, że nie mamy do czynienia ze zwykłą współczesną piekarnią.
Związek piekarni z dworem cesarskim rozpoczął się w 1883 roku, kiedy podczas pobytu cesarza Franciszka Józefa I w Grazu Tax dostarczał pieczywo na cesarski stół. Jakość wyrobów sprawiła, że 31 maja 1888 roku Franz Tax otrzymał oficjalny tytuł k.u.k. Hofbäcker, czyli cesarsko-królewskiego dostawcy pieczywa dla dworu. Od tego momentu piekarnia mogła posługiwać się herbem monarchii austro-węgierskiej.
Zespół pałacowy Hofburg w Wiedniu
Główna rezydencja dynastii Habsburgów, jednej z najpotężniejszych rodzin królewskich w Europie.