Stolica Piemontu, gdzie narodziny włoskiej motoryzacji spotykają się z kulturalnym dziedzictwem dynastii sabaudzkiej.
Znacie ten stres, kiedy jedziecie własnym samochodem do obcego miasta, a wynajęty hotel znajduje się w jego historycznym centrum? Czy będzie gdzie zaparkować? Czy nie dostanę mandatu? A może powinienem zawczasu zażyć Positivum?
W Klużu-Napoce, stolicy rumuńskiego Siedmiogrodu, przez godzinę krążyłem ulicami wokół hotelu, próbując upolować wolne miejsce parkingowe. Ostatecznie się poddałem i pojechałem na parking poza centrum. A przecież to była tylko Transylwania – peryferia Europy – a nie Turyn, stolica Piemontu, najbardziej uprzemysłowionego regionu Włoch i najważniejszy po Mediolanie ośrodek gospodarczo-kulturalny.
Naturalnym odruchem w takiej sytuacji jest znalezienie jakiegokolwiek miejsca parkingowego, a potem pozostawienie tam samochodu i poruszanie się komunikacją miejską lub taksówkami.
W Turynie, ze względu na Centro Storico Fiat i Narodowe Muzeum Motoryzacji, położone poza historycznym centrum, bylibyśmy właściwie skazani na taksówki. Los jednak chciał, że wjeżdżaliśmy do stolicy Piemontu od południa, drogą prowadzącą obok Museo Nazionale dell'Automobile. Dostrzegliśmy tam niezbyt duży, ale niemal pusty parking. Zwiedzanie muzeum przebiegło ekspresowo, więc poszliśmy za ciosem i pojechaliśmy do Centro Storico Fiat, położonego już znacznie bliżej centrum… Tam zaparkowaliśmy pod samymi drzwiami [niewiarygodne ale prawdziwe] tej niewielkiej „izby pamięci”, poświęconej historii koncernu Fiat – dziś należącego do grupy Stellantis.
Podobnie było z hotelem, położonym w dzielnicy Quadrilatero, której historia sięga średniowiecza, a być może nawet czasów Imperium Rzymskiego. Miejsce parkingowe znaleźliśmy zaledwie dwadzieścia metrów od wejścia.
Dlaczego Turyn jest tak przyjazny kierowcom? Tego nie wiem. Być może to efekt tego samego procesu historycznego, który doprowadził do upadku Detroit, a dziś zagraża niemieckiemu przemysłowi motoryzacyjnemu – globalnych koncernów nieustannie optymalizujących koszty.
Dzisiaj stolica Piemontu bardziej przypomina słoweńską Lublanę czy chorwacki Zagrzeb – jedne z nielicznych europejskich stolic, w których korki należą do rzadkości.
Miasto prawie bez kebabów
Inną cechą wyróżniającą Turyn spośród największych włoskich miast jest zaskakująco niewielka liczba przybyszów z byłych kolonii, tzw. „uchodźców”, czy szerzej – imigrantów spoza naszego kręgu cywilizacyjnego. Kiedy znudzony pizzą postanowiłem zjeść kebab, musiałem przejść około dwóch kilometrów – z Piazza Statuto do Via Po – zanim znalazłem lokal serwujący kebab… i oczywiście również pizzę.
Jednym z powodów, dla których Turyn nie stał się Ziemią Obiecaną dla ulicznych handlarzy podrabianymi torebkami, może być – obok przemian gospodarczych związanych z Fiatem – fakt, że swoją wielką falę migracji miasto przeżyło stosunkowo niedawno, a jej beneficjentami byli przede wszystkim sami Włosi: mieszkańcy Kampanii, Sycylii i Kalabrii.
Widać to szczególnie w gastronomii. Jeśli więc jesteś miłośnikiem kuchni neapolitańskiej, nie musisz jechać aż do Neapolu. W stolicy Piemontu również zjesz Cuoppo di mare „jak u mammy”.
Turyn, dawna stolica Królestwa Sardynii i pierwsza stolica zjednoczonych Włoch, odegrał kluczową rolę w procesie Risorgimento i w polityce dynastii sabaudzkiej. Miasto zasłynęło także jako potęga przemysłowa – to tutaj powstał Fiat, a Turyn stał się „włoskim Detroit”.
Do jego największych atrakcji należą Mole Antonelliana z Narodowym Muzeum Kina, Museo Egizio – jedno z najważniejszych muzeów egiptologicznych na świecie – oraz eleganckie place i arkady centrum. Charakterystyczne są również długie ulice w stylu paryskim, ale z zachowaniem włoskiej atmosfery, oraz brak tłocznych korków typowych dla wielu metropolii. Turyn słynie z czekolady gianduja i kawy serwowanej w historycznych kawiarniach, gdzie spotykali się politycy Risorgimenta.
Ciekawostką jest Całun Turyński, przechowywany w katedrze św. Jana Chrzciciela i budzący od wieków zainteresowanie wiernych i naukowców. To miasto łączy w sobie tradycję królewską, przemysłową potęgę XX wieku i nowoczesne oblicze ośrodka kulturalnego północnych Włoch.
Odkryj najlepsze loty do Włoch. Zobacz aktualne ceny i promocje.
Sprawdź loty do Włoch
Palazzo Reale di Torino (Pałac Królewski w Turynie) to jeden z najważniejszych zabytków miasta i symbol potęgi dynastii sabaudzkiej. Budowę rozpoczęto w XVI wieku, kiedy Turyn stał się stolicą Sabaudii. W XVII wieku pałac został przebudowany przez architektów takich jak Ascanio Vitozzi i Filippo Juvarra. Do 1865 roku był główną rezydencją rodu sabaudzkiego.
To właśnie tutaj urzędował Wiktor Emanuel II, pierwszy król zjednoczonych Włoch. Pałac był centrum władzy politycznej i symbolem prestiżu dynastii.
Za pałacem rozciągają się Ogrody Królewskie, które były prywatnym miejscem wypoczynku Sabaudów i dziś są otwarte dla zwiedzających.
Cattedrale di San Giovanni Battista (Katedra św. Jana Chrzciciela w Turynie) to najważniejsza świątynia miasta i jedno z jego najbardziej znanych miejsc – przede wszystkim dlatego, że przechowywany jest tam Całun Turyński.
Katedrę zbudowano pod koniec XV wieku (1470–1498) w miejscu, gdzie wcześniej stały trzy wczesnochrześcijańskie bazyliki. To jedyny przykład renesansowej architektury sakralnej w Turynie.
Całun Turyński to chyba najlepiej przebadany kawałek tkaniny na świecie – i jednocześnie jeden z najbardziej kontrowersyjnych, właśnie przez mieszankę wiary, nauki i medialnych sensacji.
Pierwsze potwierdzone źródła pisane o Całunie pochodzą z XIV w. (Lirey, Francja), kiedy pojawił się w rękach rycerza Geoffroya de Charny. W XV w. trafił do dynastii sabaudzkiej, a w XVI w. został przewieziony do Turynu, gdzie pozostaje do dziś. Wcześniej są tylko poszlaki (wzmianki o podobnych „obrazach nie ręką uczynionych”), ale nic pewnego.
Badania naukowe
- 1978 r. – STURP (Shroud of Turin Research Project): międzynarodowy zespół naukowców miał 120 godzin na analizę. Wnioski: obraz nie jest malowidłem, brak pigmentów i farb; powstał w sposób nieznany (np. oddziaływanie energii/utlenienie włókien).
- 1988 r. – datowanie radiowęglowe (C14): trzy laboratoria podały, że Całun powstał między 1260 a 1390 r. – czyli średniowieczne fałszerstwo. Problem: próbki pobrano z narożnika, który mógł być łatany po pożarze w 1532 r. Późniejsze analizy wskazywały, że rzeczywiście materiał był zrekonstruowany.
- XXI w. – nowe techniki: badania pyłków, włókien, krwi (grupa AB) i mikroskopijne analizy sugerują, że Całun mógł pochodzić z obszaru Palestyny z I wieku.
Wiemy na pewno, że to nie jest malowidło ani średniowieczna ikona. Płótno faktycznie pochodzi z Bliskiego Wschodu, z techniką tkania typową dla I w. Czy zawinęło ciało Jezusa? – nauka tego nie udowodni ani nie obali. Możemy mówić tylko, że jest to autentyczny całun ukrzyżowanego człowieka z Palestyny, a identyfikacja z Jezusem należy już do wiary.
W historii Kościoła podejście do relikwii prywatnych było bardziej ostrożne niż do tych publicznych i oficjalnych. W przypadku Całunu Turyńskiego kilka czynników mogło powodować wątpliwości czy powściągliwość:
- Przez wieki Całun był w rękach rodzin i prywatnych właścicieli, np. rycerzy de Charny, zanim trafił do dynastii sabaudzkiej.
- Kościół zwykle ostrzegał przed nadmiernym kultem prywatnych relikwii, aby uniknąć przesady, przesądów lub mistyfikacji.
Mole Antonelliana to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Turynu i całego Piemontu. Budowę rozpoczęto w 1863 roku według projektu architekta Alessandro Antonelliego, początkowo jako synagoga. Z czasem jednak zmieniono przeznaczenie budynku i ostatecznie stał się monumentem narodowym Turynu. Budowa trwała aż do 1889 roku.
Wysokość: 167,5 m – przez wiele lat była najwyższą murowaną budowlą w Europie. Jej charakterystyczny, strzelisty dach i iglica dominują nad panoramą miasta.
Od 2000 roku w Mole mieści się Museo Nazionale del Cinema – jedno z najważniejszych muzeów filmowych na świecie, z interaktywnymi wystawami, rekwizytami i plakatami filmowymi.
Centrum społeczne i kulturalne gminy żydowskiej w Turynie, które pełni funkcję miejsca spotkań, edukacji i życia społecznego dla członków społeczności żydowskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych kulturą żydowską.
Chociaż centrum nie jest synagogą, wspiera gminę w organizacji świąt i obrzędów religijnych, w tym edukację przed Bar/Bat Micwą czy przygotowania do świąt jak Pesach i Chanuka.
Jako, że zdjęcia były robione w dniu licznych pro-palestyńskich manifestacji w Turynie, po prawej stronie możecie zobaczyć uzbrojonych żołnierzy, strzegących obiektu.
Piazza San Carlo to jeden z najsłynniejszych i najpiękniejszych placów w Turynie, często nazywany „salonem miasta” ze względu na elegancki charakter i centralne położenie w historycznym centrum.
Plac powstał w XVII wieku na polecenie kardynała Maurizio di Savoia, według projektu architekta Carla di Castellamonte. Jego układ jest klasycznym przykładem włoskiego barokowego urbanizmu.
Plac otaczają arkadowe fasady budynków, eleganckie kawiarnie i pałace. Charakterystyczne są dwie bliźniacze kościoły na końcach placu – San Carlo Borromeo i Santa Cristina, które nadają harmonijną symetrię.
W centralnej części stoi pomnik Emanuela Filiberta, księcia Sabaudii, przedstawiony na koniu w historycznym geście triumfu. Plac jest też miejscem licznych wydarzeń publicznych, koncertów i festynów.
Plac ma charakterystyczny ośmiokątny kształt, w jego centrum często odbywają się targi lub wydarzenia sezonowe. Na rogach i przy głównych ulicach stoją hale targowe i pawilony handlowe, co nadaje miejscu funkcję handlowo-społeczną.
Piazza della Repubblica tradycyjnie pełniła rolę miejskiego rynku – początkowo targowiska warzywnego i mięsnego, później uzupełniana pawilonami dla rzemieślników i kupców. To jeden z przykładów turynskiego urbanizmu, w którym geometria placu łączy się z funkcją użytkową.
Podobieństwa do rynku w Wersalu (Place du Marché czy Place du Jeu de Paume) mogą wynikać z powszechnej w Europie XVII–XIX w. fascynacji regularnymi, geometrycznymi placami miejskimi z halami targowymi w centrum. Nie ma jednak jednoznacznego dowodu, że architekci turynscy „ściągali” projekt od Francuzów – raczej wpisywało się to w modę urbanistyczną epoki baroku i klasycyzmu, w której geometryczne rynki były symbolem porządku i prestiżu.
Piazza Castello to centralny plac Turynu i serce historycznego centrum miasta – jeden z najważniejszych punktów zarówno pod względem architektury, jak i życia miejskiego.
Na Piazza Castello warto zobaczyć Palazzo Reale, Palazzo Madama, a także liczne fontanny i rzeźby. Plac jest też punktem startowym dla spacerów po turynskich arkadach i pasażach handlowych.
Jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów architektury faszystowskiej we Włoszech i symbol modernizmu lat 30. XX wieku. Budowa wieżowca rozpoczęła się w 1933 r., a zakończyła w 1934 r. Pierwotnie miał pełnić funkcję biurowca administracji publicznej i był jednym z pierwszych nowoczesnych wieżowców w Turynie.
Torre Littoria ma ok. 87 metrów, co w latach 30. czyniło ją najwyższym budynkiem miasta. Jej smukła, prostokątna sylwetka dominuje nad centrum Turynu.
Torre Littoria była symbolem modernizacji Turynu w okresie faszystowskim. Choć dziś budynek pełni funkcje biurowe i administracyjne, wciąż budzi kontrowersje ze względu na swoje pochodzenie polityczne.
Porta Palatina w Turynie to jeden z najlepiej zachowanych przykładów rzymskiej architektury obronnej we Włoszech i symbol starożytnego Turynu (Augusta Taurinorum). Brama pochodzi z I wieku n.e. i była częścią murów miejskich Turynu z czasów Cesarstwa Rzymskiego. Była głównym wejściem do miasta od strony północnej.
Jest to jedna z nielicznych rzymskich bram miejskich, które przetrwały niemal nienaruszone w całej północnej Italii. Dzięki niej można zobaczyć, jak wyglądało wejście do miasta i system obronny z czasów Cesarstwa Rzymskiego.
Plac powstał w XVII wieku wokół Pałacu Carignano, rezydencji bocznej linii dynastii sabaudzkiej (rodzina Carignano). Pałac był miejscem życia książąt Carignano i odgrywał ważną rolę polityczną w Piemoncie. To połączenie barokowej architektury, historii dynastii sabaudzkiej i ducha Risorgimento, a także elegancka przestrzeń miasta, gdzie historia spotyka się z codziennym życiem mieszkańców.
Bazylika Maryi Wspomożycielki (wł. Basilica di Maria Ausiliatrice) w Turynie-Valdocco to jedno z najważniejszych miejsc dla katolików na całym świecie, szczególnie dla wspólnoty salezjańskiej. Jest to miejsce związane z życiem i misją św. Jana Bosko, założyciela zgromadzenia salezjanów.
Zaprojektowana przez inżyniera Antonio Spezia na polecenie św. Jana Bosko, który w 1844 roku miał sen, w którym Matka Boża wskazała miejsce budowy kościoła, mówiąc: „Hic Domus Mea, Inde Gloria Mea” (Tu jest mój dom, stąd wyjdzie moja chwała).
W bazylice spoczywają szczątki św. Jana Bosko, św. Marii Domeniki Mazzarello (współzałożycielki Zgromadzenia Córek Maryi Wspomożycielki), św. Dominika Savio oraz bł. Giuseppe Benedetto Cottolengo.
Jeden z najważniejszych przykładów barokowej architektury we Włoszech, zaprojektowany przez wybitnego architekta Guarino Guariniego. Znajduje się w samym sercu miasta, tuż obok Pałacu Królewskiego, w Piazza Castello.
Budowa kościoła rozpoczęła się w 1634 roku, z inicjatywy księcia Emanuela Filiberta Sabaudzkiego, który chciał uczcić zwycięstwo nad Francuzami w bitwie pod Saint-Quentin w 1557 roku, obchodzoną w dzień św. Wawrzyńca.
San Lorenzo był kościołem dworskim rodziny Sabaudzkiej, pełniącym funkcje religijne i reprezentacyjne.
Bazylika Matki Bożej Pocieszycielki. Chociaż obecna forma jest barokowa i neoklasycystyczna, początki świątyni są bardzo stare. Już w X wieku istniała tutaj kościół-kaplica poświęcona św. Andrzejowi (Sant’Andrea). Zachowane elementy średniowieczne: dzwonnica (campanile), będąca jedną z najstarszych konstrukcji sakralnych w Turynie i jednocześnie najstarszą po ruinach rzymskich.
W 1678 roku Guarino Guarini zaprojektował rozległe przeróbki świątyni a w 1729 Filippo Juvarra dodał owalny prezbiterium (presbytery) jako część modernizacji i uzupełnień barokowych.
Sanktuarium jest jednym z najważniejszych miejsc kultu maryjnego w Turynie. Matka Boża Consolata („Consolatrice”) została oficjalnie ogłoszona patronką Turynu przez Radę Miejską w 1714 r.
Barokowy pałac w centrum Turynu, był siedzibą rodziny Carignano, linii dynastycznej Savoy.
Budowę pałacu zlecił Emanuele Filiberto di Savoia-Carignano a projektem kierował Guarino Guarini (architekt, teolog, matematyk), który rozpoczął budowę w 1679 roku.
Urodzili się tu: Carlo Alberto oraz Vittorio Emanuele II (pierwszy król zjednoczonych Włoch) a w latach 1848-1861 mieścił się tu Parlamento Subalpino (Subalpinyjski Parlament). Potem, po zjednoczeniu Włoch, również był używany jako siedziba pierwszego parlamentu Włoch ("primo parlamento italiano") przez pewien czas.
Dzisiaj w pałacu mieści się Museo Nazionale del Risorgimento Italiano (Narodowe Muzeum Risorgimento) – opowiada historię ruchu zjednoczeniowego Włoch.
Palazzo Madama w Turynie to jeden z najważniejszych zabytków miasta, łączący w sobie elementy średniowieczne, barokowe i neoklasycystyczne. Obecnie mieści się w nim Museo Civico d'Arte Antica (Muzeum Sztuki Starożytnej), które posiada bogate zbiory sztuki europejskiej od średniowiecza po XVIII wiek.
Pierwsza budowla w tym miejscu to Porta Decumana, część rzymskich murów miejskich z I wieku n.e. Po 1637 roku rezydencją była księżna Krystyna Burbon-Francuska, a później Maria Joanna Battista di Savoia-Nemours. To za jej panowania w latach 1716–1718 Filippo Juvarra zaprojektował barokową fasadę, która nadała budynkowi obecny wygląd.
Tłum zawodowych rewolucjonistów. Szczególnie zastanawia demonstracja propalestyńska w mieście, w którym prawie nie ma kebabów ....
Castello del Valentino to barokowy pałac położony nad rzeką Pad w Turynie. Został zbudowany w XVII wieku jako rezydencja dla księżnej Krystyny Burbon-Francuskiej, żony Wiktora Amadeusza I. Obecnie jest częścią Politechniki Turyńskiej, pełniąc rolę siedziby Wydziału Architektury.
Museo delle Antichità Egizie, to jedno z najważniejszych muzeów na świecie poświęconych starożytnemu Egiptowi. Jest to drugie co do wielkości muzeum egipskie, zaraz po tym w Kairze, i jedno z najstarszych na świecie.
Pierwszym obiektem związanym z Egiptem, który trafił do Turynu, była Mensa Isiaca, imitacja egipskiego ołtarza, zakupiona przez Karola Emanuela I w 1628 roku. Zainspirowało to króla Karola Emanuela III do wysłania w 1753 roku botanika Vitaliano Donati do Egiptu, aby pozyskał artefakty. Donati przywiózł około 300 przedmiotów z Karnaku i Koptos, które stały się podstawą kolekcji turynskiego muzeum.
Narodowe Muzeum Motoryzacji w Turynie
Museo Nazionale dell’Automobile di Torino, to jedno z najważniejszych muzeów motoryzacyjnych na świecie – i absolutna wizytówka Piemontu jako kolebki włoskiej motoryzacji.