Jedno z najstarszych i najbardziej fascynujących miast Sycylii
Miasto zostało założone w 734 r. p.n.e. przez greckich kolonistów z Koryntu. Bardzo szybko Syrakuzy stały się jednym z najważniejszych miast świata greckiego – w V w. p.n.e. rywalizowały bogactwem i znaczeniem z Atenami. To tutaj urodził się i działał Archimedes, jeden z największych umysłów starożytności.
W 212 r. p.n.e. miasto zdobyli Rzymianie. Syrakuzy pozostały ważnym ośrodkiem administracyjnym i kulturalnym Imperium, a później Bizancjum. Następnie przechodziły pod panowanie Arabów, Normanów, Aragończyków i Hiszpanów. Każda z tych epok zostawiła po sobie wyraźny ślad – od urbanistyki po architekturę.
Syrakuzy to miasto, które łączy grecką starożytność z barokową elegancją i śródziemnomorskim luzem. Nie są tak zatłoczone jak Taormina czy Palermo, a oferują równie intensywne – jeśli nie głębsze – doświadczenie historii i kultury.
Odkryj najlepsze loty do Włoch. Zobacz aktualne ceny i promocje.
Sprawdź loty do Włoch
Wyspa Ortygia
Ortygia była pierwszą osadą grecką w Syrakuzach, założoną przez Koryntczyków w VIII w. p.n.e. Przez stulecia była centrum politycznym i religijnym miasta: od epoki greckiej, przez rzymską, bizantyjską, arabską, normandzką, aż po barok.
Wyspa Ortygia (Ortigia) to absolutne serce Syrakuz – mała, gęsto zabudowana wyspa połączona z lądem mostami, gdzie historia, mitologia i codzienne sycylijskie życie przenikają się na kilku hektarach.
Castello Maniace - twierdza na końcu Ortygii
Castello Maniace to potężna, surowa twierdza stojąca na samym krańcu wyspy Ortygia, tam gdzie miasto dosłownie styka się z Morzem Jońskim. To jedno z tych miejsc, które najlepiej pokazują średniowieczną Sycylię Fryderyka II – wyspę będącą centrum władzy, nauki i wojskowej kontroli nad Morzem Śródziemnym.
Zamek nazwano na cześć Georgiosa Maniakesa, bizantyjskiego wodza z XI wieku, który umocnił Syrakuzy podczas walk z Arabami. Sama twierdza, którą widzimy dziś, powstała jednak później – już w czasach normańsko-staufijskich.
Obecny Castello Maniace wzniesiono w latach 1232–1240 z polecenia cesarza Fryderyka II Hohenstaufa – jednej z najbardziej fascynujących postaci średniowiecza: władcy Sycylii, króla Jerozolimy, mecenasa nauki i architektury.
Zamek był elementem systemu nadmorskich fortec, które miały:
- kontrolować port Syrakuz,
- zabezpieczać Ortygię od strony morza,
- demonstrować realną obecność władzy cesarskiej.
Katedra w Syrakuzach
Katedra w Syrakuzach to jeden z najbardziej spektakularnych przykładów ciągłości architektury w całym basenie Morza Śródziemnego. Katedra to tak naprawdę świątynia greckiej świątyni Ateny, wzniesiona ok. 480–470 r. p.n.e., po zwycięstwie Syrakuz nad Kartaginą pod Himerą. Był to manifest potęgi miasta, który w czasach bizantyjskich zmienił swoją funkcję a orientacja liturgiczna została dostosowana do chrześcijaństwa.
Wnętrze - na co zwrócić uwagę
- Doryckie kolumny widoczne wewnątrz – surowe, masywne, niemal „niechrześcijańskie” w charakterze.
- Kaplica św. Łucji (patronki Syrakuz) – relikwiarz i miejsce kultu.
- Światło: wpada bocznie, podkreślając rytm antycznych kolumn.
To wnętrze czyta się jak podręcznik historii architektury, tylko bez podpisów.
Fonte Aretusa – źródło, sadzawka i legenda Ortygii
Fonte Aretusa to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc nie tylko Ortygii, ale całej Sycylii. Formalnie jest to słodkowodne źródło krasowe, wizualnie – niewielka sadzawka tuż przy samym morzu, a kulturowo – punkt, w którym mitologia grecka styka się z geologią i historią miasta.
Według greckiej legendy Aretuza była nimfą z Arkadii, ściganą przez boga rzeki Alfejosa. Aby ją ocalić, Artemida zamieniła Aretuzę w źródło. Alfejos nie dał za wygraną – jego wody miały popłynąć pod Morzem Jońskim, by połączyć się z Aretuzą właśnie na Ortygii. Ten mit miał „dowód” już w starożytności: pisarze antyczni twierdzili, że wrzucone do Alfejosu przedmioty… pojawiały się w źródle Aretuzy. Dziś brzmi to jak poezja, ale w świecie Greków było traktowane bardzo serio.
Woda wypływa z podziemnych warstw wapienia. Dawniej mieszkańcy Syrakuz korzystali z niej jako z ważnego rezerwuaru wody pitnej, szczególnie podczas oblężeń.
Piazza Duomo w Syrakuzach - teatralne serce Ortygii
Piazza Duomo to nie jest zwykły plac. To starannie wyreżyserowana scena barokowa, jedna z najpiękniejszych we Włoszech, gdzie architektura, światło i historia działają razem. Katedra jest oczywiście dominantą, ale jej sens widać dopiero w dialogu z pozostałymi budynkami.
Plac powstał głównie po trzęsieniu ziemi z 1693 r., kiedy Syrakuzy – jak cała południowo-wschodnia Sycylia – zostały odbudowane w stylu baroku.
Ważne budynki Piazza Duomo
- Katedra – punkt odniesienia
- Palazzo Municipale (Ratusz)
- Kościół Santa Lucia alla Badia
- Palazzo Beneventano del Bosco
- Palazzo Arcivescovile (Pałac Arcybiskupi)
Świątynia Apolla w Syrakuzach - najstarsza świątynia grecka na Sycylii
Świątynia Apolla (Tempio di Apollo) w Syrakuzach znajduje się na wyspie Ortygia, przy północnym krańcu placu Archimedesa. Jest uważana za najstarszą grecką świątynię na Sycylii, a być może nawet jedną z najstarszych w całym zachodnim basenie Morza Śródziemnego.
Powstała prawdopodobnie około 590–580 r. p.n.e. w epoce archaicznej, jeszcze przed złotym wiekiem Syrakuz.Była poświęcona Apollo, bogu światła, muzyki i proroctwa – ważnemu bóstwu dla kolonii korynckiej.
W czasach rzymskich świątynia straciła swoją funkcję religijną i została przekształcona w twierdzę obronną i arsenał. Dzięki temu przetrwała do dziś w formie częściowo zachowanych ruin, choć mocno zmieniona przez wieki.
Chiesa San Paolo Apostolo
Historia Chiesa San Paolo Apostolo w Syrakuzach wiąże się z tradycją pobytu św. Pawła na Sycylii, choć trzeba od razu zaznaczyć: chodzi tu raczej o pamięć i tradycję niż o bezpośredni, archeologicznie udokumentowany związek.
Według Dziejów Apostolskich (Dz 28,12–16): po tym jak statek Pawła uległ rozbiciu u wybrzeży Malty, Paweł popłynął do Sycylii. Przebywał w okolicach Syrakuz, najpewniej w drodze do Rzymu, gdzie miał stawić się przed cesarzem. Tradycja chrześcijańska utrwaliła ten pobyt, a różne miejsca w Syrakuzach i na wyspie Ortygia upamiętniają jego obecność.
Tradycja lokalna uważa się, że w tym rejonie Syrakuz Paweł zatrzymał się lub kazał odprawić modlitwę.
Chiesa San Paolo Apostolo znajduje się w północnej części Ortygii, niedaleko brzegów morza. Kościół powstał w średniowieczu, a obecny kształt ma głównie cechy barokowe. Wnętrze i dedykacja poświęcone są św. Pawłowi Apostołowi – podkreśla związek miasta z jego podróżą do Rzymu.
Kościół San Tommaso al Pantheon
San Tommaso al Pantheon to współczesny kościół / pomnik pamięci, zbudowany po I wojnie światowej, używany jako miejsce modlitwy i refleksji nad pamięcią lokalnej społeczności – nie ma bezpośrednich historycznych powiązań z czasami apostolskimi ani z klasycznymi panteonami starożytności.
Bryła jest okrągła, co rzeczywiście może przywodzić na myśl rzymski Panteon czy inne klasycystyczne kościoły typu rotundy, ale to znaczenie symboliczne i estetyczne, a nie historyczne. Charakterystyczne są duże filary i okna, które odsłaniają światło, oraz mała dzwonnica umieszczona na górze konstrukcji.
Teatro Greco
Teatro Greco w Syrakuzach to absolutna perła miasta – i jeden z największych oraz najważniejszych teatrów greckich, jakie w ogóle powstały. Jeśli Anfiteatro Romano pokazuje rzymską masowość i spektakl, to Teatro Greco jest esencją greckiej kultury, dramatu i myśli.
Pierwszy teatr powstał tu już w V w. p.n.e., w złotym okresie Syrakuz – za czasów tyrana Hierona I. To właśnie wtedy miasto było jednym z najpotężniejszych ośrodków świata greckiego, porównywalnym z Atenami.
Najbardziej uderzające jest to, że, cała widownia (theatron) została wykuta w żywej skale wzgórza Temenites, mieściła nawet 15–16 tysięcy widzów.
Anfiteatro Romano
Anfiteatro Romano w Syrakuzach to jeden z największych i najciekawszych rzymskich amfiteatrów we Włoszech – a przy tym trochę „niedopowiedziany”, bo w przeciwieństwie do Koloseum nie zachował się w pełnej, widowiskowej formie.
Amfiteatr powstał najpewniej w I–II w. n.e., już po ostatecznym włączeniu Syrakuz do świata rzymskiego. Jest częściowo wykuty w skale, częściowo wzniesiony z bloków kamiennych. Miał formę elipsy o imponujących rozmiarach (ok. 140 × 120 m), co plasuje go w ścisłej czołówce amfiteatrów imperium.
Pod areną znajdował się rozbudowany system korytarzy i komór, typowy dla dużych amfiteatrów: przejścia dla gladiatorów i zwierząt, mechanizmy podnoszenia klatek i dekoracji, kanały techniczne.
W Syrakuzach odkryto kanały i elementy instalacji wodnej, które pozwalały zalewać część areny. To doprowadziło do hipotezy, że możliwe były wodne inscenizacje, ale pełna naumachia (z okrętami, załogami i manewrami) wymagała ogromnej ilości wody i specjalnej konstrukcji – w praktyce realizowano je w osobnych basenach lub specjalnych budowlach, nie w standardowych amfiteatrach; brak jest jednoznacznych źródeł pisanych, które potwierdzałyby takie widowiska właśnie w Syrakuzach.
Latomie del Paradiso
Latomie del Paradiso to jedno z tych miejsc w Syrakuzach, które robią wrażenie nie „zabytkiem”, tylko atmosferą. Wchodzisz i nagle jesteś w czymś pomiędzy kamieniołomem, ogrodem, wąwozem i mitem. I to wszystko w samym sercu dawnego miasta.
Słowo latomia (l. mn. latomíai) pochodzi z greki i oznacza kamieniołom. Syrakuzy były dosłownie wyrąbane z wapienia – z tych właśnie miejsc: pozyskiwano kamień na mury, świątynie, teatry i domy, eksploatacja trwała od czasów greckich aż po epokę rzymską.
Po zakończeniu wydobycia kamienia ogromne, głębokie wyrobiska zaczęły pełnić inną funkcję: więzień i obozów jenieckich, szczególnie po klęsce Ateńczyków w 413 r. p.n.e., podczas wojny peloponeskiej.
Tukidydes pisał, że tysiące ateńskich jeńców trzymano w latomiach, panował tam upał, brak wody i choroby, wielu z nich nigdy nie wróciło do ojczyzny.
To nadaje temu miejscu bardzo mocny, wręcz mroczny kontekst historyczny.
Basilica Santuario Madonna delle Lacrime
Namiotowa forma bazyliki nie jest przypadkowa, zwłaszcza w nowoczesnych sanktuariach maryjnych, a Basilica Santuario Madonna delle Lacrime w Syrakuzach jest jednym z najbardziej czytelnych przykładów tej symboliki.
W 1953 roku, w skromnym domu przy Via degli Orti, na gipsowej figurce Matki Bożej pojawiły się łzy – zjawisko obserwowało wielu świadków, a badania wykazały, że był to prawdziwy ludzki płyn łzowy. Kościół uznał wydarzenie za autentyczne, Syrakuzy stały się ważnym miejscem pielgrzymkowym, decyzja była jasna: nie historyzujący kościół, tylko znak dla współczesności.
Bazylika powstała w latach 60.–90. XX w., a jej forma jest: stożkowa / namiotowa, wysoka (ok. 70 m), zbudowana z żelbetu – surowa, ascetyczna, bez dekoracyjnego „baroku”.
W środku przestrzeń jest skupiona, a nie teatralna, wzrok automatycznie wznosi się ku górze, światło odgrywa rolę niemal teologiczną. To dokładne przeciwieństwo sycylijskich kościołów barokowych – i właśnie o to chodziło.
Ale dlaczego namiot? Ewangelia Jana mówi o Chrystusie: Słowo stało się ciałem i zamieszkało (dosł. rozbiło namiot) między nami. Jeśli zdjąć teologię z garnituru i powiedzieć to po ludzku: Maryja jest NAMIOTEM. I to wcale nie jest herezja ani publicystyczna przesada - to bardzo stary, bardzo biblijny skrót myślowy.
Sanktuarium Santa Lucia al Sepolcro
Santa Lucia al Sepolcro – „Święta Łucja przy Grobie” – to duże sanktuarium zbudowane w miejscu, gdzie według tradycji była początkowa krypta lub grób męczennicy. To miejsce jest głównym sanktuarium dla mieszkańców Syrakuz, którzy chcą złożyć hołd Łucji w jej tradycyjnym grobie.
Mała świątynia Grobu Świętej Łucji
Obok dużego sanktuarium Santa Lucia al Sepolcro znajduje się mniejsza kaplica, często nazywana „Małą Świątynią” lub Chiesetta del Sepolcro.
To nie przypadek – tradycja w Syrakuzach pokazuje: grób męczennicy był centrum kultu od IV–V w. n.e., później, gdy kult Łucji się rozrósł, postawiono większą bazylikę w pobliżu, nie burząc pierwotnego grobu, dzięki temu mamy warstwę archeologiczną (krypta), barokową (basilica) i współczesną pielgrzymkową w jednym miejscu.
Pomnik Włocha poległego w Afryce
Monument powstał jeszcze w latach 30. XX wieku z inicjatywy włoskiego rządu faszystowskiego, zaprojektowany przez Romano Romanellego. Początkowo miał stanąć w Addis Abebie (Etiopia) – co miało podkreślić włoską obecność i zwycięstwo – ale plany przerwała II wojna światowa i utrata kolonii afrykańskich.
Ostatecznie przeniesiono go do Syrakuz i dopiero w latach 60. XX w. został tam zmontowany i odsłonięty. Wybór miejsca nie był przypadkowy – Syrakuzy i jej port były ważnym punktem logistycznym dla transportu wojsk i sprzętu do Afryki podczas konfliktów kolonialnych.
Chiesa di Santa Lucia alla Badia
Położona na Piazza Duomo, praktycznie naprzeciwko katedry św. Mikołaja (Duomo di Siracusa), zbudowana w XVII w., barokowa, przebudowywana po trzęsieniach ziemi, kościół pełnił funkcję miejsce pielgrzymek i centrum kultu miejskiego, w odróżnieniu od grobowych sanktuariów poza Ortygą.
Najważniejszy skarb kościoła to Obraz Caravaggia „Święta Łucja w ekstazie” (1608) – oryginał znajduje się w kościele.
Caravaggio malował w ostatnich latach życia w Syrakuzach, obraz pokazuje Łucję w momencie mistycznej ekstazy, z niezwykle dramatycznym światłocieniem (typowe dla Caravaggia). To jedno z niewielu dzieł Caravaggia dostępnych „na żywo” w kontekście sakralnym, a nie w muzeum.
Chiesa del Collegio dei Gesuiti
Chiesa del Collegio dei Gesuiti w Syrakuzach (wł. Chiesa del Collegio dei Gesuiti, czasem określana jako kościół Św. Józefa i Św. Ignacego z Loyoli) to barokowy kościół jezuicki położony na Ortigii — historycznej, zabytkowej wyspie w centrum Syrakuz na Sycylii.
Kościół został zaprojektowany w 1635 roku i budowany przez jezuitów zgodnie z duchem reform Kościoła po Soborze Trydenckim — z jedną nawą, aby skupienie wiernych koncentrowało się na ołtarzu i celebransie.
Przewodnie przesłanie tej świątyni wynikało z obecności zakonu jezuitów w Syrakuzach, którzy nie tylko budowali kościół, ale zakładali tutaj kolegium – instytucję edukacyjną i formacyjną. Jezuitom przyświecała misja nauczania i szerzenia wiary zgodnie z ich charyzmatem, który mocno akcentował studia teologiczne i humanistyczne (to cecha charakterystyczna ich licznych kolegiów w całej Europie).
Church of Saint Nicolò ai Cordari
Church of Saint Nicolò ai Cordari to niewielki, ale bardzo interesujący kościółek stojący tuż przy wejściu do Parco Archeologico della Neapolis – w pobliżu słynnego kamieniołomu Latomie del Paradiso i „Ucha Dionizjosa”.
Kościół został wzniesiony w XI wieku w epoce normańskiej – krótko po wycofaniu się Arabów z Syrakuz. Normani poświęcili kościół Świętemu Mikołajowi z Miry, patronowi żeglarzy i ludzi w drodze.
Nazwa „ai Cordari” wiąże się z cechem cordarów – rzemieślników wyrabiających liny (wł. cordari), którzy pracowali w pobliskiej jaskini w Latomie.
Fontana di Diana
Fontanna Dianej (Fontana di Diana) to jedno z najbardziej charakterystycznych i wyeksponowanych miejsc na wyspie Ortygia – stoi w centralnym Piazza Archimede i łączy w sobie mitologię grecką z lokalną tożsamością Syrakuz.
Fontanna powstała w 1906–1907 roku z inicjatywy władz miejskich i została zaprojektowana przez rzeźbiarza Giulio Moschetti z pomocą jego syna, Mario Moschetti. Powstanie fontanny wiązało się z przekształceniem i uporządkowaniem Piazza Archimede – placu, który w XIX w. stał się nowym reprezentacyjnym centrum Ortigii.
Monument był inspirowany legendą, która od wieków łączy się z Syrakuzami i niemiejszym źródłem Aretusy (Fonte Aretusa), jednym z najstarszych mitów miasta.
Punta Francesco Maugeri
Skalisty przylądek / punktu brzegowego po północno‑wschodniej stronie Ortigii i nadbrzeża Syrakuz, który pojawia się często jako punkt widokowy i orientacyjny podczas rejsów łodzią wokół wyspy.
Chiesa di San Martino
Chiesa di San Martino to jedna z najstarszych i najbardziej „ukrytych” świątyń w historycznym centrum Ortygii – starym rdzeniu Syrakuz. Choć często bywa zamknięta dla odwiedzających, jej historia i architektura czynią ją godną uwagi nawet z zewnątrz.
Pierwotne chrześcijańskie miejsce kultu tu było prawdopodobnie już w VI wieku n.e., co czyni San Martino jedną z najstarszych chrześcijańskich budowli w Syrakuzach.
Obecna struktura kościoła zachowała fragmenty normandzkiej budowli (ok. XI–XII w.), choć wiele elementów zostało przebudowanych w kolejnych wiekach. W 1389 r. kościół został oficjalnie wymieniony w dokumentach synodu diakonesowego biskupa Tomaso de Herbesa – to najwcześniejsze znane potwierdzenie jego istnienia w średniowiecznych źródłach.
