Katania Sycylia | zabytki, atrakcje, turystyka

Piazza del Duomo w Katanii to bez wątpienia serce miasta – i to nie tylko w sensie symbolicznym czy turystycznym, ale także instytucjonalnym i urbanistycznym. Jeśli gdzieś skupia się władza świecka, religijna, historia i codzienne życie Katanii, to właśnie tutaj.

Plac znajduje się w samym centrum historycznym i od wieków pełnił funkcję głównego forum miejskiego. To tutaj krzyżowały się najważniejsze osie komunikacyjne, odbywały się uroczystości, procesje, ogłoszenia decyzji władz – i tak jest w dużej mierze do dziś.

Chiesa della Badia di Sant’Agata w Katanii rzeczywiście pełni podobną rolę jak kościoły św. Łucji w Syrakuzach. Tak jak Łucja w Syrakuzach, Agata w Katanii jest patronką „wielokrotną”: jej kult rozciąga się na kilka kościołów, z których każdy akcentuje inny wymiar historii, relikwii i pamięci o świętej.

Kościół stoi bezpośrednio przy Piazza del Duomo, tuż obok katedry św. Agaty. Już samo to położenie jest znaczące: Badia nie konkuruje z katedrą, lecz ją dopełnia – tworzą razem niemal jeden kompleks sakralny poświęcony patronce miasta.

„Badia” oznacza opactwo / klasztor – kościół był związany z żeńskim klasztorem benedyktynek, który od średniowiecza odgrywał ważną rolę w kulcie św. Agaty.

Kościół został niemal całkowicie odbudowany po trzęsieniu ziemi z 1693 roku, które zniszczyło średniowieczną Katanię.

Fasada zaprojektowana przez Giovanniego Battistę Vaccariniego, głównego architekta barokowej odbudowy miasta, jest dynamiczna, falująca, pełna światła, jaśniejsza i bardziej „radosna” niż fasada katedry – jakby celowo stworzona jako barokowy kontrapunkt dla monumentalnego Duomo.

To jedna z najczystszych realizacji sycylijskiego baroku w Katanii.

Fontana dell’Elefante to najbardziej charakterystyczna rzeźba w Katanii, znajdująca się na Piazza del Duomo, tuż obok katedry św. Agaty. Została zaprojektowana w 1736 roku przez Giovanniego Battistę Vaccę, a jej centralnym elementem jest słynny “uomo elefante”, czyli czarny wulkaniczny kamień w kształcie słonia, który dźwiga obelisk egipski. Słoń jest symbolem Katanii i zwany jest “Liotru” według lokalnej legendy.

W Rzymie na Piazza della Minerva stoi obelisk dźwigany przez słonia, zaprojektowany przez Gian Lorenzo Berniniego w 1667 roku. W Katanii Vacca wyraźnie inspirował się tym rozwiązaniem – czyli połączeniem słonia jako symbolu siły lub mądrości z obeliskiem jako symbolem wiedzy i władzy, tworząc efekt kontrastu między ciężarem zwierzęcia a smukłością monumentu.

Czy obelisk w Katanii jest prawdziwy i dlaczego nie ma kwadratowego przekroju? Egipski obelisk w Katanii jest naprawdę egipski, pochodzi z Sais w Egipcie. Jednak w przeciwieństwie do klasycznych egipskich obelisków, nie ma idealnie kwadratowego przekroju. Niektóre źródła sugerują, że obelisk został lekko przerobiony podczas transportu i montażu w XVIII wieku, więc mógł utracić kwadratowy profil.

Basilica della Collegiata – jedna z najpiękniejszych i najbardziej charakterystycznych świątyń barokowych Katanii na Sycylii, oficjalnie znana jako Antichissima Regia ed Insigne Basilica Collegiata di Maria Santissima dell’Elemosina.

Na miejscu obecnej bazyliki już w pierwszych wiekach chrześcijaństwa znajdowała się niewielka świątynia poświęcona Matce Bożej, w czasach bizantyjskich znana jako Madonna dell’Elemosina.

Kościół zyskał duże znaczenie i w 1396 r. został uznany za „Regia Cappella” – królewską kaplicę, często odwiedzaną przez aragońską rodzinę królewską.

Przebudowa rozpoczęta w XVIII wieku objęła nie tylko odbudowę, ale też obrócenie orientacji budynku tak, by wejście skierowane było w stronę Via Etnea – głównej ulicy miasta zgodnie z nowym planem urbanistycznym.

Fontanna upamiętnia rzekę Amenano, która niegdyś płynęła przez Katanię, lecz po erupcjach Etny i trzęsieniu ziemi została przykryta warstwami lawy. Dziś rzeka nadal istnieje, ale płynie pod ziemią, a Fontana dell’Amenano jest jednym z nielicznych miejsc, gdzie jej obecność staje się widoczna – w postaci wypływającej wody.

Fontanna została zbudowana w 1867 roku według projektu neapolitańskiego rzeźbiarza Tito Angeliniego.

Piazza Università to elegancki salon Katanii – miejsce, gdzie barok spotyka się z akademicką tradycją miasta, a historia jest bardziej „czytelna” niż teatralna jak na Via Crociferi, ale równie znacząca.

Plac leży dokładnie pomiędzy Piazza Duomo a Via Etnea, czyli w samym sercu historycznego miasta. Jego nazwa pochodzi od Uniwersytetu w Katanii (Università degli Studi di Catania) – najstarszego uniwersytetu na Sycylii, założonego w 1434 roku przez Alfonsa V Aragońskiego. Co ciekawe, same budynki uniwersyteckie nie stoją bezpośrednio na placu, ale nazwa utrwaliła jego intelektualny i reprezentacyjny charakter.

Porta Garibaldi w Katanii to kolejna historyczna brama miasta, ale w odróżnieniu od Porta Uzeda jej charakter jest bardziej monumentalny i związany z epoką nowożytną.

Nazwa nawiązuje do Giuseppe Garibaldiego, bohatera zjednoczenia Włoch – co podkreśla nowożytną tożsamość Katanii w XIX wieku.

Teatro Antico to rozległy kompleks teatru grecko‑rzymskiego, którego pozostałości znajdują się dziś częściowo odsłonięte między ulicami Via Vittorio Emanuele II, Via Teatro Greco i Piazza San Francesco d’Assisi w historycznym centrum Katanii.

Teatr został wzniesiony na początku I w. n.e. w epoce rzymskiej, wykorzystując struktury starszej budowli greckiej, pochodzącej prawdopodobnie z okresu klasycznego (V–IV w. p.n.e.).

Budynek powstał prawdopodobnie w I–II wieku n.e., jako rzymskie łaźnie publiczne (termy). Zachowany plan wskazuje na centralną rotundę, typową dla niektórych kompleksów termalnych, w której znajdowało się prawdopodobnie calidarium (gorąca sala).

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego i późniejszych trzęsień ziemi budynek stracił pierwotną funkcję. W średniowieczu, jak często w Katanii, elementy budynku zostały zaadaptowane do celów sakralnych lub mieszkalnych. Nie ma jednak dowodów, że był w pełni przekształcony w kościół – raczej służył lokalnej społeczności jako kaplica lub prowizoryczna świątynia w pewnym okresie.

Porta Uzeda to jedno z najbardziej charakterystycznych wejść do historycznego centrum Katanii, które łączy architekturę obronną z reprezentacyjną elegancją baroku sycylijskiego. Choć dziś jest bardziej dekoracyjnym elementem miasta niż funkcjonującą bramą, jej historia mówi dużo o Katanii po trzęsieniu ziemi z 1693 roku.

Porta Uzeda stoi przy Via Etnea, blisko Piazza Stesicoro i południowego krańca historycznego centrum. Stanowiła jedną z bram w murach miejskich, które w przeszłości wyznaczały granice Katanii.

Nazwa pochodzi od rodziny Uzeda, arystokratycznego rodu sycylijskiego, który miał związek z odbudową miasta i lokalną administracją.

Palazzo degli Elefanti to serce władzy świeckiej Katanii i jeden z najbardziej rozpoznawalnych budynków w mieście, stojący na Piazza Duomo, tuż obok słynnej Fontanny dell’Elefante. To miejsce, które od wieków pokazuje, jak barok kataneński łączy monumentalność z lokalnym charakterem.

Budowę pałacu rozpoczęto w XVII wieku, po trzęsieniu ziemi z 1693 roku, które zniszczyło niemal całą Katanię. Palac był projektowany jako siedziba władz miejskich, czyli dzisiejszy ratusz (Comune di Catania). Funkcję tę pełni do dziś.

W ciągu stuleci pałac był kilkukrotnie przebudowywany i adaptowany, ale jego fasada barokowa pozostała jednym z najważniejszych symboli miasta.

Palazzo dei Chierici (pełna nazwa: Palazzo del Seminario dei Chierici) to jeden z najważniejszych i najbardziej charakterystycznych pałaców Piazza Duomo w Katanii – monumentalny budynek barokowy stojący obok Katedry św. Agaty i naprzeciw Palazzo degli Elefanti, czyli siedziby władz miejskich.

Cappella di Santa Maria delle Grazie w Katanii to niewielka, często pomijana przez turystów kaplica, ale o bardzo starej metryce i dużym znaczeniu lokalnym. To przykład sakralnej architektury „drugiego planu”, która świetnie pokazuje ciągłość historii miasta – od starożytności, przez średniowiecze, aż po czasy nowożytne.

Kaplica znajduje się w obrębie historycznego centrum Katanii, w tkance miejskiej pełnej kościołów, klasztorów i dawnych budynków sakralnych. Nie jest obiektem monumentalnym – raczej skromnym miejscem kultu, przeznaczonym pierwotnie dla lokalnej wspólnoty, a nie wielkich uroczystości.

Park znajduje się w ścisłym centrum miasta, w rejonie Via Etnea, niedaleko ważnych zabytków i głównych osi komunikacyjnych. Jego nazwa – Maestranze – nawiązuje do dawnych cechów rzemieślniczych, które w tej części Katanii miały swoje siedziby i warsztaty. To od nich wywodzi się historyczna tożsamość miejsca.

Obszar dzisiejszego parku był przez stulecia intensywnie zabudowany i użytkowany przez rzemieślników, kupców i drobnych przedsiębiorców. Dopiero w XX wieku zdecydowano się na częściowe „oddechnięcie” tej przestrzeni i stworzenie niewielkiego skweru publicznego, który miał służyć mieszkańcom centrum – nie turystom masowym, lecz lokalnej społeczności.

Teatr nosi imię Vincenza Belliniego (1801–1835), jednego z najwybitniejszych kompozytorów epoki bel canta, urodzonego właśnie w Katanii. Miasto przez dziesięciolecia zabiegało o godne miejsce upamiętniające swojego najsłynniejszego twórcę – Teatro Massimo miało być nie tylko sceną operową, ale też manifestacją ambicji i tożsamości miasta po zjednoczeniu Włoch.

Budowę rozpoczęto w 1870 roku, a uroczyste otwarcie nastąpiło w 1890 roku. Autorem projektu był mediolański architekt Carlo Sada.
Gmach reprezentuje styl późnego baroku z wyraźnymi odniesieniami do klasycyzmu, idealnie wpisując się w monumentalną, XVIII-wieczną zabudowę Katanii odbudowanej po trzęsieniu ziemi z 1693 roku.

Church of Sant’Agata al Carcere (wł. Chiesa di Sant’Agata al Carcere) to jeden z najważniejszych i najbardziej symbolicznych kościołów Katanii. Nie imponuje rozmachem jak barokowe bazyliki, ale jego znaczenie religijne i historyczne jest dla miasta absolutnie fundamentalne – to tu zaczyna się opowieść o św. Agacie, patronce Katanii.

Według tradycji właśnie w tym miejscu znajdowało się więzienie, w którym Agata była przetrzymywana i torturowana podczas prześladowań chrześcijan za cesarza Decjusza w III wieku (ok. 251 r.). Od tego wydarzenia pochodzi nazwa kościoła – al Carcere, czyli „przy więzieniu”.

Palazzo Tezzano to jeden z tych budynków Katanii, które łatwo minąć bez refleksji, a które w rzeczywistości opowiadają bardzo „nowoczesną” historię miasta – nie religijną ani arystokratyczną, lecz administracyjną i publiczną. To ważny element barokowej odbudowy Katanii po katastrofie 1693 roku.

Pałac powstał na początku XVIII wieku jako Ospedale di San Marco, czyli główny szpital miejski Katanii. Jego fundatorem był Nicolò Tezzano, lekarz i filantrop, od którego nazwiska budynek przyjął dzisiejszą nazwę.

Chiesa di San Francesco d’Assisi all’Immacolata to jeden z ważniejszych, choć często nie do końca odczytanych kościołów Katanii. Leży na wylocie Via Crociferi, słynnej barokowej ulicy klasztorów i kościołów, i w pewnym sensie zamyka ją ideowo oraz urbanistycznie.

Kościół był związany z Zakonem Braci Mniejszych Konwentualnych (franciszkanów), którzy odegrali w Katanii znaczącą rolę duszpasterską i edukacyjną. Kompleks obejmował: kościół, klasztor, zaplecze konwentualne.

Wezwanie św. Franciszka z Asyżu nie pozostawia tu wątpliwości co do przynależności zakonnej, natomiast dodatek „all’Immacolata” (Niepokalanego Poczęcia) podkreśla szczególny kult maryjny, bardzo silny na Sycylii - i to na długo przed ogłoszeniem dogmatu w XIX wieku.

Pierwotny kościół istniał tu już w średniowieczu, jednak – jak niemal cała Katania – został zniszczony podczas trzęsienia ziemi w 1693 r. Obecna świątynia to efekt XVIII-wiecznej odbudowy, utrzymanej w duchu baroku sycylijskiego, ale z wyraźnym franciszkańskim umiarem. W porównaniu z teatralnymi fasadami Via Crociferi, kościółjest bardziej stonowany,mniej falujący, pozbawiony przesadnej dekoracyjności.

Via Etnea powstała po trzęsieniu ziemi z 1693 roku, które niemal zrównało Katanię z ziemią. Odbudowując miasto, zdecydowano się na nowoczesny jak na XVIII wiek układ urbanistyczny: szerokie, proste ulice przecinające się pod kątem prostym. Via Etnea stała się główną arterią tej nowej Katanii, biegnącą z południa na północ, od Piazza Duomo w kierunku wulkanu.

Nieprzypadkowo jej przebieg jest tak prosty – to ulica zaprojektowana jako oś widokowa. Przy dobrej pogodzie Etna zamyka perspektywę ulicy w sposób niemal teatralny.

Candelore to ogromne, bogato zdobione konstrukcje przypominające kolumny/candela wyrzeźbione w drewnie i pozłacane albo pokryte ornamentami, które mają formę stylizowanych świec lub wielkich świeczników.

Są symbolicznymi „wielkimi świecami” ofiarowanymi św. Agacie podczas święta patronki Katanii (Festa di Sant’Agata). Każda candelora reprezentuje historię, cech rzemieślniczy lub dzielnicę miasta (np. rybacy, piekarze, kwiaciarze itd.).

Ważą setki kilogramów (często 400–900 kg) i są noszone na ramionach przez kilku do kilkunastu mężczyzn, którzy poruszają je z charakterystycznym kołyszącym krokiem zwanym nnacata.

Candelore pojawiają się już kilka tygodni przed kulminacją święta 3–5 lutego. 3 lutego uczestniczą w procesji „ofiary wosku” (Offerta della Cera), a w kolejnych dniach towarzyszą procesji głównej z relikwiami św. Agaty przez całe miasto.