Tarnów to jedno z najciekawszych historycznie miast południowej Polski, położone w województwie małopolskim, nad rzeką Białą.
Nazywany bywa perłą polskiego renesansu, ponieważ zachował wyjątkowo cenny zespół zabytków z XVI wieku. Miasto łączy bogatą historię, piękną architekturę i atrakcyjne położenie na pograniczu Pogórza Karpackiego.
Początki osadnictwa na terenie dzisiejszego Tarnowa sięgają wczesnego średniowiecza. Nazwa miasta pojawia się już w XII wieku. Prawa miejskie Tarnów otrzymał w 1330 roku z rąk króla Władysław Łokietek.
Największy rozkwit miasta nastąpił w XV i XVI wieku, kiedy Tarnów należał do potężnego rodu Tarnowscy. Hetman Jan Tarnowski uczynił z niego jeden z ważniejszych ośrodków politycznych i gospodarczych Rzeczypospolitej. W tym okresie przebudowano miasto w duchu renesansu, sprowadzając włoskich architektów i rzeźbiarzy.
W kolejnych stuleciach Tarnów przeżywał okresy upadku związane z wojnami i pożarami. Po I rozbiorze Polski w 1772 roku znalazł się w granicach monarchii habsburskiej jako część Galicji. XIX wiek przyniósł ponowny rozwój – powstała linia kolejowa, rozbudowano przemysł i administrację.
Miasto odegrało również ważną rolę w historii XX wieku. 14 czerwca 1940 roku z tarnowskiego więzienia wyruszył pierwszy transport polskich więźniów do obozu Auschwitz. Dziś wydarzenie to upamiętniają liczne miejsca pamięci.
Odkryj najlepsze loty do Krakowa. Zobacz aktualne ceny i promocje.
Sprawdź loty do Krakowa
Tarnów wyróżnia się przede wszystkim niezwykle dobrze zachowaną starówką, która zachowała kameralny charakter i nie jest tak zatłoczona jak największe polskie miasta. Spacer po rynku i przyległych uliczkach pozwala poczuć atmosferę dawnej Małopolski.
Miasto słynie także z dużej liczby słonecznych dni – jest jednym z najcieplejszych miast w Polsce. Dzięki temu sezon turystyczny trwa tu wyjątkowo długo.
Atrakcje dla turystów
- Szlak Renesansowy prowadzący przez najcenniejsze zabytki miasta.
- Muzeum Okręgowe z bogatymi zbiorami historycznymi i etnograficznymi.
- Muzeum Etnograficzne z unikatową ekspozycją poświęconą kulturze Romów.
- Wieża ratuszowa z punktem widokowym.
- Park Strzelecki i zabytkowe mauzoleum generała Józefa Bema.
- Góra św. Marcina – popularne miejsce spacerów i wycieczek rowerowych.
Ratusz w Tarnowie jest jednym z najpiękniejszych renesansowych ratuszy w Polsce i bez wątpienia najważniejszą świecką budowlą miasta. Wznosi się pośrodku rynku, stanowiąc jego centralny punkt już od ponad sześciu stuleci.
Pierwszy ratusz powstał wkrótce po lokacji miasta w XIV wieku. Był to budynek gotycki, który pełnił funkcję siedziby władz miejskich, sądu oraz miejsca prowadzenia handlu. W XVI wieku, w okresie największej świetności Tarnowa pod rządami hetmana Jana Tarnowskiego, został gruntownie przebudowany w modnym wówczas stylu renesansowym. Za przebudowę odpowiadali włoscy mistrzowie działający również przy innych inwestycjach rodu Tarnowskich.
Najbardziej charakterystyczzym elementem budowli jest wysoka, około trzydziestometrowa wieża, zwieńczona hełmem z latarnią. Przez wieki pełniła ona nie tylko funkcję reprezentacyjną, ale także obserwacyjną i przeciwpożarową. Z jej szczytu strażnicy wypatrywali pożarów oraz zagrożeń zbliżających się do miasta.
Centralnym punktem miasta jest jeden z najpiękniejszych rynków w Polsce. Otaczają go kolorowe kamienice z podcieniami i bogato zdobionymi fasadami. W środku rynku stoi gotycki ratusz przebudowany w stylu renesansowym.
To najcenniejsza świątynia Tarnowa. Wnętrze kryje wybitne pomniki nagrobne rodu Tarnowskich i Ostrogskich, uznawane za jedne z najważniejszych dzieł renesansu w Polsce. Monumentalny nagrobek hetmana Jana Tarnowskiego wykonali włoscy mistrzowie związani z kręgiem sztuki wawelskiej.
Bima jest elementem wewnętrznym synagogi, ale w Tarnowie zachowała się jako samodzielna ruina, ponieważ cała synagoga została zniszczona. To jeden z najbardziej niezwykłych zabytków miasta, właśnie dlatego, że pozostał tylko „fragment wnętrza” dawnego budynku.
Słowo bima oznaczało centralne podwyższenie w sali modlitw synagogi. Było to najważniejsze miejsce liturgiczne – tutaj podczas nabożeństw odczytywano Torę i fragmenty ksiąg prorockich. W synagogach aszkenazyjskich, czyli takich jak w dawnej Polsce, bima często znajdowała się pośrodku sali modlitewnej i miała formę ozdobnego baldachimu lub altany.
Muzeum Diecezjalne w Tarnowie jest jednym z najbardziej klimatycznych zakątków starego miasta – nie tyle ze względu na samą ekspozycję, ile na połączenie kilku elementów: gotyckiej katedry, wąskich uliczek, starych kamienic i ciszy, która zupełnie odcina to miejsce od współczesnego miasta.
To rzeczywiście może przypominać okolice Bazyliki Mariackiej w Gdańsku – nie architektonicznie (Tarnów jest dużo mniejszy), ale właśnie atmosferą: średniowieczne centrum miasta, potężna świątynia i drobniejsza zabudowa dawnego zaplecza kościelnego.
Muzeum mieści się w kilku XVI-wiecznych kamieniczkach stojących tuż za tarnowską katedrą. Tworzą one jeden z najlepiej zachowanych zespołów dawnej zabudowy kanonickiej w Polsce. Są to m.in.:
- Dom Mikołajowski – zbudowany w 1524 roku przez tarnowskiego mieszczanina Jana Mikołajowskiego,
- Akademiola – pozostałość po najstarszej tarnowskiej szkole, związanej z Akademią Krakowską,
- Dom Mansjonariuszy,
- Scholasteria.
Muzeum Diecezjalne w Tarnowie jest najstarszym muzeum diecezjalnym w Polsce. Powstało w 1888 roku z inicjatywy ks. Józefa Bąby, rektora tarnowskiego seminarium duchownego.
Klasztor Ojców Bernardynów w Tarnowie należy do najstarszych i najważniejszych klasztorów franciszkańskich w Małopolsce. Jego historia sięga 1459 roku, kiedy Jan Amor Tarnowski, właściciel miasta i kasztelan krakowski, sprowadził do Tarnowa bernardynów – gałąź Zakonu Braci Mniejszych wywodzącą się z reform św. Bernardyna ze Sieny. Początkowo zakonnicy zamieszkali w drewnianym klasztorze i kościele pw. Matki Bożej Śnieżnej, wzniesionych poza murami miejskimi. Kilka lat później rozpoczęto budowę murowanego, gotyckiego zespołu klasztornego z czerwonej cegły.
Choć klasztor nie leży bezpośrednio przy rynku, warto poświęcić czas na jego odwiedzenie. Panuje tu spokojna, franciszkańska atmosfera, kontrastująca z miejskim zgiełkiem. To miejsce pozwala lepiej zrozumieć rolę zakonów w historii Tarnowa i od ponad 560 lat pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków życia religijnego miasta.
Mury miejskie Tarnowa są w dużej mierze oryginalne, ale odczucie, że są „trochę mikre”, jest bardzo zrozumiałe. Wynika ono z tego, że oglądamy dziś tylko fragmenty dawnego systemu obronnego, a nie pełne, monumentalne obwarowania takie jak np. w Krakowie, Awinion czy nawet w niektórych mniejszych miastach czeskich.
Po lokacji miasta w XIV wieku zaczęto wznosić murowane obwarowania. Najpewniej powstały one jeszcze za czasów Spycimira z Melsztyna, pierwszego właściciela lokacyjnego Tarnowa.
Pod koniec XVIII wieku książę Hieronim Sanguszko, ostatni prywatny właściciel Tarnowa, rozpoczął przebudowę tej części miasta po wyburzeniu Bramy Krakowskiej. W 1799 roku polecił wznieść okazały zajazd, który z czasem stał się Hotelem Krakowskim. Budynek stanął na miejscu dawnej austerii (zajazdu) przy trakcie prowadzącym z Krakowa do Lwowa.
W XIX wieku Hotel Krakowski należał do najbardziej znanych hoteli w Galicji. Zatrzymywali się tu podróżni jadący między Krakowem a Lwowem, urzędnicy, wojskowi i ziemianie. W czasie powstania styczniowego w 1863 roku Austriacy przetrzymywali tu generała Mariana Langiewicza oraz jego adiutantkę Henrykę Pustowójtównę.
Podgórze w Krakowie
Obszar Krakowa obejmujący zachodnią część obecnej dzielnicy XIII. Dawniej samodzielne miasto.
Ojcowski Park Narodowy
Najmniejszy park narodowy w Polsce, położony zaledwie kilkanaście kilometrów na północ od Krakowa.
Kazimierz w Krakowie
Kazimierz, malownicza dzielnica Krakowa, ma bogatą i zróżnicowaną historię, która obejmuje nie tylko żydowską społeczność, ale również wiele innych kultur i tradycji.
Trasa rowerowa do Tyńca
Zabytkowy klasztor benedyktyński położony na południe od centrum Krakowa, w dzielnicy Dębniki.