Historyczne centrum władzy i jedno z najbardziej zagadkowych miejsc w Polsce.
Wawel to jedno z najbardziej zagadkowych miejsc w Polsce. Archeologia, legenda i późniejsze interpretacje mieszają się tam w wyjątkowy sposób. Już sama ciągłość funkcji, od bardzo wczesnego osadnictwa, przez ośrodek władzy, aż po symbol państwowości, jest niezwykła.
Wawel był ważny dużo wcześniej niż państwo Piastów. Archeolodzy znaleźli ślady osadnictwa na wzgórzu już z epoki paleolitu, ale kluczowy jest okres VIII–X wieku.
Wtedy Wawel był jednym z największych grodów w południowej Polsce:
- miał potężne wały
- zajmował duży obszar wzgórza
- kontrolował przeprawę przez Wisłę
- leżał na szlaku handlowym z Rusi do Czech
Czyli był naturalnym centrum politycznym i gospodarczym regionu.
Odkryj najlepsze loty do Krakowa. Zobacz aktualne ceny i promocje.
Sprawdź loty do Krakowa
Zamek królewski na Wawelu jest jednym z najważniejszych zabytków w Polsce. Zbudowany został w XIII wieku i pełnił funkcję rezydencji królewskiej przez wiele stuleci. Na zamku znajdują się liczne sale reprezentacyjne, w tym Sala Senatorska, Sala Poselska i Sala Wielka, a także zbiory muzealne, takie jak Zbrojownia czy apartamenty królewskie.
Na wzgórzu wawelskim znajduje się także Katedra na Wawelu, jeden z najważniejszych kościołów w Polsce. Katedra jest siedzibą arcybiskupa krakowskiego i stanowi miejsce pochówku wielu polskich królów i bohaterów narodowych, takich jak Jan III Sobieski czy Tadeusz Kościuszko.
Wawel jest jednym z najważniejszych zabytków w Polsce i jednym z najważniejszych miejsc w Krakowie. To ważne miejsce dla historii Polski i ważny ośrodek kultury i sztuki.
Po testamencie Bolesław III Krzywousty w Testament Bolesława Krzywoustego Kraków stał się dzielnicą senioralną. Nie wybrano go przypadkowo. W XII wieku Kraków był najbogatszym miastem, centrum kościelnym i symbolem władzy.
Wawel był już wtedy historyczną siedzibą władców – coś jak polski odpowiednik Kapitolu.
Źródła pisane sugerują, że przed Piastami w Małopolsce istniało państwo Wiślan. Najważniejszym świadectwem jest tzw. Żywot św. Metodego, gdzie pojawia się władca Wiślan:książę bardzo potężny, który prześladował chrześcijan i został zmuszony do chrztu przez misję Metodego
Większość historyków uważa, że jego siedzibą był właśnie Wawel.
W IX wieku Małopolska prawdopodobnie znalazła się pod wpływem Wielkie Morawy. Możliwe więc, że, Wawel był lokalnym centrum władzy Wiślan, podległym lub zależnym od Moraw.
Na Wawelu odkryto kilka bardzo wczesnych budowli kamiennych. Najbardziej znana to Rotunda Najświętszej Marii Panny na Wawelu. Datowanie jest dyskusyjne, tradycyjnie: X wiek ale według niektórych badaczy: nawet IX wiek
Jeśli ta wcześniejsza data jest prawdziwa, oznaczałoby to chrześcijaństwo na Wawelu jeszcze przed chrztem Polski, co pasuje do wpływów morawskich.
To już bardziej legenda. Według ezoteryków na świecie istnieje siedem miejsc energii Ziemi – czakramów. Jeden z nich miałby znajdować się właśnie na Wawelu.
Najczęściej wskazywane miejsce to okolice Katedry Wawelskiej przy kaplicy św. Gereona. Teoria pojawiła się dopiero w XX wieku i nie ma związku z dawną tradycją.
Legenda o smoku też może mieć bardzo stare korzenie. Smocza Jama jest znana od wczesnego średniowiecza i bywała użytkowana jako karczma i zamtuz.
W mitologii słowiańskiej smoki często pilnują świętych miejsc albo skarbów. Niektórzy badacze sugerują, że legenda mogła być echem dawnych wierzeń lub symbolicznym opisem zwycięstwa nowej władzy nad starym kultem
Na Zamek Królewski na Wawelu funkcjonują właściwie dwa różne światy wnętrz zamkowych i łatwo to odczuć podczas zwiedzania.
Komnaty reprezentacyjne
To ta najbardziej „państwowa” część zamku — wielkie sale ceremonialne na II piętrze, czyli wawelskie piano nobile. Tam odbywały się: audiencje, posiedzenia sejmu i senatu, uroczystości dworskie, wesela, przyjęcia dyplomatyczne.
Apartamenty prywatne
Natomiast I piętro miało bardziej mieszkalny charakter: sypialnie, gabinety, pokoje dworu, prywatne przejścia, bardziej kameralne wnętrza. Tam król faktycznie żył, odpoczywał i funkcjonował poza oficjalnym ceremoniałem. Te „prywatne” apartamenty wcale nie są małe ani ascetyczne. Dwór jagielloński i wazowski nadal żył w ogromnym przepychu, ale atmosfera jest wyraźnie mniej oficjalna.
W wielu europejskich pałacach piano nobile znajdowało się na pierwszym piętrze. Na Wawelu główne reprezentacyjne sale ulokowano na drugim. Badacze wiążą to m.in.:
- z wcześniejszym średniowiecznym układem zamku,
- przebudową po pożarach,
- i próbą pogodzenia starej gotyckiej struktury z włoskim renesansem.
Katedra Wawelska, czyli Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława na Wawelu w Krakowie, to najważniejszy kościół w Polsce pod względem historycznym, symbolicznym i religijnym. Znajduje się na Wzgórzu Wawelskim obok Zamku Królewskiego.
Obecna (trzecia) katedra została konsekrowana w 1364 roku. Poprzednie dwie świątynie romańskie uległy zniszczeniu (pierwsza z XI w., druga z XII w.). Budowla była wielokrotnie przebudowywana i rozbudowywana, dzięki czemu łączy style gotycki, renesansowy i barokowy.
Tradycyjne miejsce koronacji królów Polski (od koronacji Władysława Łokietka w 1320 r. po ostatnią – Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1764 r.).
Katedra Wawelska to mauzoleum królów, biskupów i wielkich postaci narodowych. Znajduja sie tu groby:
- Królowie Polski: m.in. Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki, Zygmunt Stary, Zygmunt August.
- Wielcy Polacy: Tadeusz Kościuszko, książę Józef Poniatowski, Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Józef Piłsudski, Lech i Maria Kaczyńscy.
- Biskupi krakowscy i metropolici, w tym kard. Adam Sapieha.
Dzwon Zygmunt (często nazywany też Dzwonem Zygmunta) to jeden z najsłynniejszych dzwonów w Polsce, a nawet w całej Europie. Znajduje się w wieży Zygmuntowskiej katedry wawelskiej w Krakowie.
Zamówiony przez Zygmunta I Starego jako wyraz potęgi dynastii Jagiellonów i symbol państwowości. Od początku przeznaczony do Katedry Wawelskiej – został zawieszony w nowej wieży Zygmuntowskiej zbudowanej specjalnie na jego potrzeby.
Pierwszy raz zadzwonił 13 lipca 1521 roku. Początkowo uruchamiany był na najważniejsze wydarzenia religijne i państwowe, i tak zostało do dziś.
Dzwon Zygmunt bije tylko w wyjątkowych momentach, takich jak:
- śmierć i wybór papieża,
- śmierć prezydenta lub ważnych postaci narodowych,
- święta państwowe i kościelne (np. 3 maja, 11 listopada, Boże Narodzenie),
- ingres arcybiskupa krakowskiego,
- ważne rocznice historyczne (np. odzyskanie niepodległości),
Galeria sztuki osmańskiej i orientaliów związanych z dawną Rzeczpospolitą, zbudowana wokół unikatowej kolekcji XVII- i XVIII-wiecznych namiotów zdobytych lub pozyskanych przez Polaków podczas kontaktów z Imperium Osmańskim.
Ekspozycja na Wawelu nie jest wyłącznie muzeum łupów spod Wiednia. Odsiecz wiedeńska i Bitwa pod Wiedniem stanowią ważny element narracji, ale zbiory mają znacznie bardziej złożone pochodzenie.
W kolekcji znajdują się obiekty: zdobyczne, kupowane, pozyskane dyplomatyczne, odziedziczone po magnatach, przywożone z podróży a nawet wykonywane w Rzeczpospolitej na wzór orientalny.
Łupy wojenne
Najbardziej prestiżowe namioty rzeczywiście wiązano z kampaniami przeciw Osmanom: Wiedniem 1683, Parkanami, Chocimiem i wcześniejszymi konfliktami XVII wieku.
Po zwycięstwach zdobywano całe obozy osmańskie. A obóz turecki był właściwie ruchomym miastem pełnym luksusowych tkanin, dywanów, namiotów i wyposażenia dworskiego. Dla europejskich elit takie przedmioty były czymś egzotycznym i bardzo prestiżowym.
Dziedziniec arkadowy Zamek Królewski na Wawelu jest renesansowy w stylu, ale jego plan i część rozwiązań są efektem kompromisu z wcześniejszym średniowiecznym zamkiem.
Wawel nie został zbudowany od zera jak idealny włoski pałac. Renesansowa przebudowa za Zygmunt I Stary była raczej transformacją gotyckiej rezydencji po pożarze z 1499 roku. Włoscy architekci — przede wszystkim Francesco Fiorentino i później Bartolommeo Berrecci — musieli „ubrać” istniejący, nieregularny zamek w renesansową formę.
Ciekawy jest też sam układ krużganków. W renesansowych pałacach włoskich galerie były często bardziej reprezentacyjne. Na Wawelu pełniły również bardzo praktyczną funkcję komunikacyjną, bo:
- skrzydła były długie,
- wnętrza miały jednotraktowy układ,
- trzeba było jakoś wygodnie połączyć apartamenty królewskie.
Dlatego krużganki wawelskie są jednocześnie:
- piękną dekoracją w stylu florenckim,
- i praktycznym rozwiązaniem odziedziczonym po wcześniejszej tradycji zamkowej.
To zresztą bardzo „polskie” w charakterze. Wawel nie jest czystą kopią włoskiego renesansu. To raczej mieszanka:
- włoskiej estetyki,
- gotyckiej struktury,
- lokalnych potrzeb klimatycznych i obronnych,
- oraz wcześniejszych nawarstwień zamkowych.
Kamienne fundamenty w trawie na dziedzińcu zewnętrznym Zamek Królewski na Wawelu to autentyczne relikty dawnych budowli średniowiecznego Wawelu, które już nie istnieją. Większość turystów przechodzi obok nich, nie zdając sobie sprawy, że patrzą na pozostałości całego dawnego „miasta wawelskiego”, bo wzgórze było kiedyś znacznie bardziej zabudowane niż dziś.
Najważniejsze z tych fundamentów to:
- kościół św. Jerzego,
- kościół św. Michała,
- dom kanonika Jana Borka
Kościół św. Jerzego, to chyba najbardziej interesujący z tych obiektów. Był bardzo stary - jego początki mogły sięgać nawet XI wieku. Stał mniej więcej w pobliżu dzisiejszej „wikarówki”. Była to świątynia związana z osadą na Wawelu jeszcze zanim wzgórze stało się tak zwartą królewską twierdzą. W średniowieczu Wawel nie był tylko zamkiem i katedrą.
Kościół św. Michała to jeszcze starsza i bardziej tajemnicza budowla. Prawdopodobnie jeden z najdawniejszych kościołów na wzgórzu wawelskim, być może związany z bardzo wczesnym okresem państwa Piastów. Niektórzy historycy przypuszczają, że mógł istnieć już przed pełną chrystianizacją Polski albo w jej najwcześniejszej fazie.
Baszta Sandomierska jest jedną z trzech zachowanych średniowiecznych baszt obronnych na wzgórzu wawelskim. Wzniesiono ją w XV wieku, prawdopodobnie w drugiej połowie stulecia, w okresie rozbudowy fortyfikacji Wawelu. Jej nazwa pochodzi od prowadzącej w jej pobliżu bramy Sandomierskiej, przez którą od strony południowej można było dostać się na wzgórze.
Baszta ma charakterystyczną, masywną sylwetkę i siedem kondygnacji, co czyni ją jedną z wyższych budowli średniowiecznego Wawelu.
W późniejszych wiekach, gdy średniowieczny system fortyfikacji przestał odpowiadać wymaganiom nowoczesnej wojny, Baszta Sandomierska straciła swoje pierwotne znaczenie militarne. W XIX wieku, podczas austriackiej modernizacji twierdzy Kraków, fortyfikacje Wawelu zostały częściowo przebudowane. Sama baszta przetrwała jednak i dziś jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych elementów średniowiecznych fortyfikacji wzgórza.
Baszta Złodziejska jest jedną z zachowanych średniowiecznych baszt obronnych Wawelu. Znajduje się w południowo-zachodniej części wzgórza, przy murach opadających w kierunku Wisły.
Baszta wzniesiona jest na planie czworoboku i ma charakterystyczną, masywną sylwetkę. Jej dolne partie zostały częściowo wkomponowane w zbocze wzgórza, dzięki czemu od strony zewnętrznej budowla sprawia wrażenie znacznie wyższej.
Nazwa „Złodziejska” nie oznacza, że była to baszta przeznaczona do pilnowania złodziei. Wiąże się ją z funkcją więzienną – w późniejszym okresie w baszcie lub jej bezpośrednim sąsiedztwie mieli być przetrzymywani więźniowie. Nazwa utrwaliła się w tradycji i przetrwała do czasów współczesnych.
Pierwsza wieża w tym miejscu powstała prawdopodobnie już wcześniej, natomiast obecna Wieża Zegarowa została wzniesiona w pierwszej połowie XVI wieku. Była częścią wielkiej przebudowy Wawelu prowadzonej po pożarze zamku w 1499 roku. Jej architektura łączy jeszcze pewne cechy tradycji gotyckiej z renesansowym charakterem przebudowy całej rezydencji.
Wieża pełniła przede wszystkim funkcję komunikacyjną i reprezentacyjną, a jej nazwa pochodzi od umieszczonego na niej zegara. W czasach, gdy zegary publiczne były przede wszystkim urządzeniami mechanicznymi umieszczanymi na wieżach, wskazywanie czasu miało również praktyczne znaczenie dla mieszkańców zamku i jego otoczenia.
Kurza Stopka i Wieża Duńska należą do charakterystycznych elementów północno-wschodniej części zamku królewskiego na Wawelu. Obie budowle związane są z rozbudową rezydencji królewskiej w okresie późnego średniowiecza i renesansu, choć pełniły zupełnie różne funkcje.
Kurza Stopka to niewielka, wysunięta poza obrys zamku budowla przy północno-wschodnim narożniku rezydencji. Jej nazwa pochodzi od charakterystycznego kształtu wsporników i konstrukcji, które przypominały kurzą łapę lub stopę. Wzniesiono ją w drugiej połowie XIV wieku, a następnie wielokrotnie przebudowywano. Była związana z prywatną, mieszkalną częścią zamku i należała do tych elementów wawelskiej rezydencji, które pozwalają dostrzec średniowieczny rodowód późniejszego zamku renesansowego.
Tuż obok znajduje się Wieża Duńska, będąca częścią północno-wschodniego narożnika zamku. Jej nazwa wiąże się z królem Zygmuntem III Wazą i jego duńskimi koneksjami dynastycznymi – jego żoną była Anna Habsburżanka, a później Konstancja Habsburżanka, natomiast sam Zygmunt pochodził z dynastii Wazów, związanej ze Skandynawią. Nazwa wieży jest jednak późniejsza i nie oznacza, że została wzniesiona przez Duńczyków.
Wieża Duńska ma średniowieczne korzenie, ale jej obecny wygląd jest wynikiem licznych przebudów. W okresie renesansowym została włączona w rozbudowywaną rezydencję królewską. Wawel przestał wówczas być przede wszystkim twierdzą, a coraz większą rolę odgrywała wygoda i reprezentacyjność królewskiego mieszkania.
Tarnów
Tarnów to jedno z najciekawszych historycznie miast południowej Polski, położone w województwie małopolskim, nad rzeką Białą.
Podgórze w Krakowie
Obszar Krakowa obejmujący zachodnią część obecnej dzielnicy XIII. Dawniej samodzielne miasto.
Ojcowski Park Narodowy
Najmniejszy park narodowy w Polsce, położony zaledwie kilkanaście kilometrów na północ od Krakowa.
Kazimierz w Krakowie
Kazimierz, malownicza dzielnica Krakowa, ma bogatą i zróżnicowaną historię, która obejmuje nie tylko żydowską społeczność, ale również wiele innych kultur i tradycji.
Trasa rowerowa do Tyńca
Zabytkowy klasztor benedyktyński położony na południe od centrum Krakowa, w dzielnicy Dębniki.