Miasto ezpośrednio przy granicy z Austrią. Ważny ośrodek gospodarczy, kulturalny i turystycznym.
Pasawa jest jednym z tych miast, których znaczenie trudno zrozumieć, patrząc wyłącznie na dzisiejszą mapę. Leży u zbiegu trzech rzek – Dunaju, Innu i Ilzu – ale w średniowieczu jej znaczenie wynikało przede wszystkim z położenia na granicy świata niemieckiego, czeskiego, węgierskiego i słowiańskiego. Szczególnie ważną rolę odegrało tutejsze biskupstwo, które przez kilka stuleci należało do najważniejszych ośrodków chrystianizacji terenów nad środkowym Dunajem.
Historia miasta zaczyna się jednak znacznie wcześniej. Rzymianie założyli tutaj obóz Batavis, którego nazwa pochodziła od Batawów – germańskiego ludu służącego w rzymskiej armii. Obóz znajdował się na miejscu dzisiejszej Pasawy i należał do systemu umocnień zabezpieczających północną granicę imperium, czyli Dunaj.
Nieco dalej, na terenie dzisiejszego dzielnicy Innstadt, znajdował się obóz Boiodurum. W Pasawie spotykały się więc dwa ważne szlaki wodne: Dunaj i Inn, a rzymskie posterunki kontrolowały przeprawy oraz ruch wzdłuż granicy.
W 374 r. wydarzyło się tutaj coś, co dobrze pokazuje charakter późnego cesarstwa. W obozie Batavis zginął św. Severinus z Noricum, mnich i misjonarz, który organizował pomoc dla ludności rzymskiej na obszarze coraz bardziej zagrożonym przez Germanów. Kilka lat później administracja rzymska wycofała się z Noricum i Recji, a Pasawa znalazła się już poza granicami cesarstwa.
To właśnie jednak chrześcijaństwo, które pojawiło się tutaj w czasach rzymskich, miało okazać się znacznie trwalszym dziedzictwem niż sama rzymska administracja.
Biskupstwo, które „szło” wzdłuż Dunaju
Biskupstwo Pasawy powstało na gruncie późnorzymskiej organizacji kościelnej, ale jego największy rozwój nastąpił w epoce karolińskiej. W VIII i IX wieku Pasawa stała się jednym z głównych centrów chrystianizacji terenów na wschód od państwa frankijskiego.
I tutaj zaczyna się bardzo ciekawy rozdział historii, bo diecezja Pasawy była początkowo ogromna. Jej obszar obejmował nie tylko dzisiejszą Bawarię, ale rozciągał się daleko wzdłuż Dunaju. W praktyce biskupi Pasawy uczestniczyli w organizowaniu Kościoła na terenach dzisiejszej Austrii.
W 739 r. biskupstwo zostało uporządkowane przez św. Bonifacego. Później jego biskupi coraz intensywniej działali na wschodzie, gdzie chrześcijaństwo musiało być budowane niemal od podstaw po upadku rzymskiego świata.
Z Pasawy związana jest chrystianizacja Marchii Wschodniej (Ostmark), z której wyrosła późniejsza Austria. W 739 r. utworzono także biskupstwo w Salzburgu, a jego działalność misyjna i działalność Pasawy wzajemnie się na tych terenach uzupełniały.
Ważnym momentem był rok 798, kiedy Salzburg został arcybiskupstwem. Pasawa nadal pozostawała jednak ogromnym biskupstwem obejmującym znaczną część terenów nad Dunajem.
To dla współczesnego turysty może być szczególnie zaskakujące: Wiedeń przez wieki należał do diecezji Pasawy. Nie chodzi oczywiście o to, że biskup z Pasawy siedział w Wiedniu i zarządzał miastem na co dzień. Wiedeń był po prostu jednym z ważnych ośrodków znajdujących się w granicach ogromnej diecezji.
Kościół św. Szczepana, dzisiejszy Stephansdom, rozwijał się więc początkowo w ramach diecezji Pasawy. Dopiero w 1469 r. Wiedeń został samodzielnym biskupstwem, a w 1723 r. podniesiono go do rangi arcybiskupstwa.
Chrystianizacja Węgier
Jeszcze ciekawszy jest związek Pasawy z Węgrami. Po klęsce Węgrów w bitwie na Lechowym Polu w 955 r. rozpoczął się proces ich stopniowego włączania w chrześcijański świat Europy łacińskiej. Kluczową postacią stał się książę Géza, a następnie jego syn Stefan I.
Stefan, jeszcze jako książę Vajk, został związany politycznie z zachodnim chrześcijaństwem. Jego małżeństwo z Gizelą Bawarską, córką księcia bawarskiego Henryka II Kłótnika i siostrą późniejszego cesarza Henryka II, było jednym z najważniejszych małżeństw dynastycznych w dziejach wczesnych Węgier.
Gizela pochodziła z bawarskiego kręgu politycznego, a jej rodzina była ściśle związana z Kościołem i światem niemieckim. Jej małżeństwo ze Stefanem było więc czymś znacznie więcej niż prywatnym związkiem – było elementem świadomego wejścia Węgier w zachodni system polityczny i religijny.
W tradycji dotyczącej chrystianizacji Węgier pojawia się także biskup Pasawy Pilgrim (971–991). To postać bardzo interesująca, ponieważ prowadził aktywną politykę misyjną na terenach zamieszkanych przez Węgrów. W 973 r. wysłał do cesarza Ottona I informację o sukcesach chrystianizacji i zabiegał o uporządkowanie organizacji kościelnej na wschodzie.
Odkryj najlepsze loty do Niemiec. Zobacz aktualne ceny i promocje.
Sprawdź loty do Niemiec
Veste Oberhaus to potężna średniowieczna twierdza górująca nad Pasawą. Wznosi się na stromym wzgórzu po północnej stronie Dunaju, dokładnie naprzeciwko starego miasta. Jej położenie nie jest przypadkowe – z wysokości można było kontrolować zarówno Dunaj, jak i ujście Innu, a więc najważniejsze drogi prowadzące do miasta.
Twierdzę założył w 1219 r. biskup Pasawy Ulrich II. Nie była ona początkowo zamkiem świeckiego władcy, lecz przede wszystkim warowną siedzibą biskupów Pasawy. W średniowieczu biskupi byli nie tylko zwierzchnikami kościelnymi. Pasawa była potężnym księstwem biskupim, a jej biskupi posiadali władzę terytorialną i polityczną. Potrzebowali więc miejsca, z którego można było bronić ich miasta i własnej pozycji.
Obecnie Oberhaus jest przede wszystkim zabytkiem i punktem widokowym. W twierdzy działa Muzeum Oberhaus, poświęcone historii Pasawy i samej warowni.
Największą atrakcją dla turysty jest jednak chyba samo położenie. Z murów i tarasów rozciąga się znakomity widok na Altstadt, katedrę św. Stefana oraz miejsce, gdzie Inn wpada do Dunaju. Dopiero z góry naprawdę dobrze widać, dlaczego właśnie tutaj przez stulecia znajdowała się twierdza.
Katedra św. Stefana w Pasawie (Dom St. Stephan) to jeden z najważniejszych zabytków miasta, ale jej obecny wygląd jest stosunkowo młody. Wbrew temu, czego można by się spodziewać po średniowiecznym mieście biskupim, stojąca dziś katedra jest przede wszystkim wspaniałym dziełem późnego baroku i rokoka.
Historia kościoła sięga jednak znacznie dalej. Pierwsza chrześcijańska świątynia powstała w tym miejscu już około 730 r., niedługo po ustanowieniu Pasawy ważnym ośrodkiem kościelnym. Kolejne katedry były niszczone przez pożary i przebudowywane. Dzisiejszy kościół jest więc kolejną warstwą bardzo długiej historii.
Patronem katedry jest św. Stefan, pierwszy chrześcijański męczennik. Nie należy go oczywiście mylić ze św. Stefanem Węgierskim, o którym pisaliśmy wcześniej. Jest jednak interesujące, że w Pasawie spotykają się w pewnym sensie dwa wątki związane z imieniem Stefan.
Pierwszy to patron katedry – św. Stefan, którego kult jest bardzo stary i którego męczeństwo opisują Dzieje Apostolskie. Drugi prowadzi już nad Dunaj, do średniowiecznych Węgier. Stefan I Węgierski został królem około roku 1000 i stał się twórcą chrześcijańskiego Królestwa Węgier. A Pasawa była jednym z ważnych ośrodków kościelnych uczestniczących w chrystianizacji terenów nad środkowym Dunajem.
Nie jest więc przypadkiem, że historia katedry i historia Pasawy prowadzą nas z jednej strony ku Austrii i Wiedniowi, a z drugiej – ku Węgrom.
Jedną z największych atrakcji katedry są jej organy. Instrument w Pasawie jest jednym z największych organów kościelnych na świecie. Co więcej, nie jest to pojedynczy instrument ustawiony w jednym miejscu – obecny system organowy składa się z kilku części rozmieszczonych w katedrze i obsługiwanych z jednego stołu gry.
Kościół Świętego Krzyża (Klosterkirche Heilig Kreuz) znajduje się na terenie dawnego klasztoru Niedernburg w samym sercu starej Pasawy. To miejsce jest szczególnie interesujące dla historii Węgier, ponieważ właśnie tutaj znajduje się grób Gizeli Bawarskiej, żony pierwszego króla Węgier, św. Stefana I.
Klasztor powstał prawdopodobnie już w VIII wieku, w czasach, gdy Pasawa stawała się jednym z najważniejszych centrów chrześcijaństwa na wschodnich rubieżach państwa frankijskiego. Początkowo był klasztorem żeńskim, związanym z arystokracją.
W średniowieczu był to ważny i bogaty klasztor, a jego związki z miejscowym biskupstwem były bardzo silne. W 1010 r. cesarz Henryk II przekazał klasztor pod bezpośrednią opiekę cesarską, a później jego status jeszcze kilkakrotnie się zmieniał.
Najważniejszą postacią w jego historii jest jednak kobieta, która przybyła tutaj dopiero pod koniec swojego życia. Gizela (Gisela) Bawarska była córką bawarskiego księcia Henryka II Kłótnika i Gizeli Burgundzkiej oraz siostrą późniejszego cesarza Henryka II.
Stefan zmarł w 1038 r. Po jego śmierci sytuacja Gizeli gwałtownie się zmieniła. Na Węgrzech rozpoczęły się walki dynastyczne, a jej pozycja jako wdowy po królu została osłabiona. Ostatecznie wróciła do Bawarii i wstąpiła do klasztoru Niedernburg w Pasawie. Została jego przełożoną – opatką.
Grób Gizeli znajduje się w kościele Świętego Krzyża. Jest jednym z najważniejszych miejsc pamięci historycznej Węgrów znajdujących się poza granicami Węgier.
Warto zwrócić uwagę na symbolikę. Gizela jest tu upamiętniona przede wszystkim jako królowa Węgier, a nie jako bawarska księżniczka. Na jej grobie i w tradycji związanej z miejscem podkreślany jest jej związek ze św. Stefanem i chrześcijańskimi początkami państwa węgierskiego.
Sam kościół ma znacznie starszą metrykę niż jego obecny wygląd. Jego architektura była wielokrotnie zmieniana, a dzisiejsze wnętrze nosi ślady różnych epok.
Szczególnie interesujące są romańskie elementy budowli, które przypominają, że jesteśmy w miejscu funkcjonującym od czasów wczesnego średniowiecza. Kościół klasztorny nie ma jednak monumentalności katedry św. Stefana. I właśnie dlatego grób Gizeli łatwo przeoczyć, jeśli ktoś zwiedza Pasawę wyłącznie według najważniejszych zabytków.
Kościół św. Pawła (Stadtpfarrkirche St. Paul) jest najstarszym kościołem parafialnym Pasawy. Stoi przy północnym skraju dawnego miasta, tuż obok Paulusbogen – najstarszej zachowanej bramy miejskiej. Już samo położenie jest ciekawe: katedra św. Stefana była kościołem biskupa, natomiast św. Paweł był przede wszystkim kościołem miejskiej parafii i mieszczan. Pasawianie nazywali go wręcz „matką miasta”, podczas gdy katedra była „matką wschodniego Dunaju”.
Pierwszy kościół stał w tym miejscu już około 1050 r. i był romańską świątynią parafialną. W 1512 r. został zniszczony przez pożar, a następnie ponownie przez katastrofalny pożar Pasawy w 1662 r. Obecny kościół zbudowano w latach 1667–1678, według projektu włoskiego architekta Carlo Antonio Carlone. Wyposażenie wnętrza ukończono około 1701 r.
St. Michael, czyli kościół św. Michała, jest jednym z najbardziej charakterystycznych barokowych budynków Pasawy. Co ciekawe, z perspektywy historycznej nie jest to po prostu kolejny kościół odbudowany po wielkim pożarze miasta. Jest związany z jezuitami, kontrreformacją i działającym przy nim kolegium, które przez kilka stuleci było jednym z ważnych ośrodków edukacyjnych miasta.
Kościół stoi przy Schustergasse, tuż przy południowej krawędzi starego miasta, praktycznie nad brzegiem Innu. Od strony rzeki jego jasna, pastelowa fasada bardzo mocno wyróżnia się na tle zabudowy. Właśnie z promenady nad Innem najlepiej widać, jak ważnym elementem panoramy Pasawy jest św. Michał. Miejski przewodnik turystyczny wręcz wskazuje go jako jeden z głównych elementów charakterystycznego widoku południowej części miasta.
Ratusz w Pasawie (Altes Rathaus) stoi w samym centrum starego miasta, przy niewielkim, bardzo malowniczym Rathausplatz, tuż nad Dunajem. Jego charakterystyczna wieża z zegarem jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów panoramy Pasawy. Jest to jednak także budynek, który dobrze pokazuje inną stronę historii miasta – tę związaną z mieszczaństwem i jego rywalizacją z potężnym księciem-biskupem.
Najstarsza część obecnego zespołu ratuszowego pochodzi z XIV wieku. W 1298 r. Pasawa otrzymała od cesarza przywileje miejskie, a w kolejnych stuleciach jej mieszczanie stopniowo wzmacniali swoją pozycję.
Ratusz stał się siedzibą władz miejskich – miejscem, w którym urzędowali burmistrz i rada. Jego lokalizacja nad Dunajem była bardzo praktyczna. W tym miejscu koncentrowało się życie gospodarcze miasta, ponieważ rzeka była podstawową drogą transportową.
Najbardziej charakterystycznym elementem budynku jest wieża ratuszowa (Rathausturm), wzniesiona w latach 1889–1892 w stylu neogotyckim. Ma około 38 metrów wysokości i zdecydowanie dominuje nad placem. Na wieży znajduje się zegar oraz carillon, czyli zespół dzwonów odgrywających melodie. Dźwięk dzwonów jest jednym z elementów charakterystycznych dla Rathausplatz.
Heilig-Geist-Spitalkirche przy Heiliggeistgasse jest jednym z ciekawszych zabytków Pasawy właśnie dlatego, że nie jest kolejnym barokowym kościołem miasta. To dawna kościół szpitalny, związany z założonym w XIV wieku szpitalem dla ubogich i osób niezdolnych do pracy.
Początek historii tego miejsca wiąże się z mieszczaninem Urbanem Gundackerem, który w 1345 r. ufundował kaplicę. W 1358 r. powstał przy niej szpital przeznaczony dla 13 ubogich, niezdolnych do pracy mężczyzn, w tym trzech księży.
„Votivkirche” jako nazwa własna kościoła rzeczywiście nie jest czymś, co spotyka się na każdym kroku. I w przypadku Pasawy nazwa jest o tyle ciekawa, że obecny kościół jest w istocie XIX-wiecznym kościołem wotywnym urządzonym w znacznie starszej, franciszkańskiej świątyni. Co więcej, jego historia jest dość niezwykła.
W XVI wieku Pasawa, podobnie jak wiele miast niemieckich, znalazła się pod silnym wpływem reformacji. Część mieszkańców skłaniała się ku naukom Lutra. Biskup Urban von Trenbach postanowił wzmocnić katolickie duszpasterstwo i w 1588 r. sprowadził do miasta franciszkanów.
Przełom nastąpił dopiero po sekularyzacji w 1803 r. Franciszkanie zostali usunięci, a kościół przestał pełnić funkcję świątyni. Budynek popadł w ruinę i został nawet wykorzystany jako magazyn browaru. I wtedy nastąpił dość niezwykły zwrot. W 1854 r. papież Pius IX ogłosił dogmat o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny. Biskup Pasawy Heinrich Hofstätter postanowił uczynić z dawnego kościoła franciszkanów trwały pomnik tego wydarzenia.
W 1864 r. odnowioną świątynię poświęcono Maryi pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia.
Scharfrichterhaus, czyli Dom Kata, znajduje się w wąskiej uliczce Milchgasse, w starej części Passau. Sama nazwa brzmi trochę złowrogo, ale budynek jest ciekawym przykładem tego, jak średniowieczne i wczesnonowożytne miasto organizowało przestrzeń społeczną – również dla ludzi wykonujących zawody, których wszyscy potrzebowali, ale których jednocześnie trzymano na marginesie społeczności.
Scharfrichterhaus jest wiązany właśnie z passawskim katem, który miał tutaj mieszkać i wykonywać swój zawód. Nie należy jednak wyobrażać sobie tego budynku jako jakiegoś „więzienia katowskiego” czy miejsca, gdzie dokonywano egzekucji. Był przede wszystkim domem mieszkalnym. Samo miejsce egzekucji znajdowało się poza ścisłym centrum miasta.
Dzisiaj Scharfrichterhaus kojarzy się jednak nie tyle z egzekucjami, ile z kulturą. W budynku działa znany ScharfrichterHaus Passau, który od lat 70. XX wieku jest jednym z ważnych miejsc niemieckiej sceny kabaretowej i satyrycznej.
Innstadt to dzielnica Passau położona na południowym, czyli prawym brzegu rzeki Inn. Dzisiaj jest częścią miasta, ale historycznie była odrębnym obszarem, który rozwijał się w cieniu właściwego Passau, położonego za rzekami Dunaj i Inn.
Jej położenie jest szczególne. Innstadt leży właściwie u podnóża wzgórza Mariahilf, między Innem a wzniesieniami, które zamykają miasto od południa. Przechodząc przez Innbrücke ze starego Passau, niemal natychmiast trafia się w zupełnie inną atmosferę: mniej reprezentacyjną, bardziej lokalną i znacznie spokojniejszą.
Kościół św. Severina w dzielnicy Innstadt jest jednym z najciekawszych, a jednocześnie łatwych do przeoczenia zabytków Pasawy. Nie imponuje barokowym przepychem katedry św. Stefana ani rozmiarami Oberhausu. Jego wartość leży gdzie indziej: stoi w miejscu, gdzie można niemal dotknąć początków chrześcijańskiej Pasawy.
St. Severin jest uznawany za najstarszy kościół Pasawy zachowany w swojej substancji murowanej. Nie oznacza to oczywiście, że cała obecna budowla pochodzi z V wieku.
Dzisiejszy kościół jest rezultatem wielu przebudów. Jego zasadnicze romańskie partie pochodzą z X–XI wieku, natomiast późnogotycki chór i wieża powstały około 1476 r. Najstarsza zachowana wzmianka dokumentarna dotycząca kościoła pochodzi z 1143 r.
Według tradycji Severin około 460 r. założył tutaj niewielką wspólnotę klasztorną. Dzisiejszy kościół stoi właśnie w miejscu związanym z tą wspólnotą. Badania archeologiczne prowadzone w 1976 r. wykazały pod północną ścianą obecnego kościoła pozostałości znacznie starszej budowli sakralnej. Była to wczesnochrześcijańska jednonawowa świątynia z apsydą, której początki sięgają późnej starożytności.
Klasztor Paulinów w Passau-Innstadt znajduje się wysoko nad dzielnicą, przy słynnym sanktuarium Mariahilf. Trzeba jednak uważać z nazwą: nie jest to klasztor założony przez Paulinów. Paulini pojawili się tutaj dopiero w 2002 roku. Przejęli wówczas opiekę nad istniejącym od XVII wieku zespołem klasztornym i kościołem pielgrzymkowym po kapucynach.
W 1616 roku z inicjatywy dziekana katedry Marquarda von Schwendiego założono w Innstadt klasztor kapucynów. Był to element znacznie większego przedsięwzięcia katolickiej odnowy Passau. W tym samym czasie do miasta sprowadzono jezuitów, a Passau stało się jednym z ważniejszych ośrodków kontrreformacji na południu Niemiec.
Na wzgórzu Mariahilf powstał następnie zespół pielgrzymkowy, którego centralnym punktem stał się obraz Matki Boskiej. Obecny barokowy kościół pochodzi z XVII wieku.
Ingolstadt
Miasto nad Dunajem, około 80 kilometrów na północ od Monachium. Jest piątym co do wielkości miastem w Bawarii. Siedziba Audi.
Augsburg
Trzecie co do wielkości miasto w Bawarii i jedno z najstarszych miast w Niemczech, mające bogatą historię sięgającą czasów rzymskich.
Ratysbona | Regensburg
Znana również jako Regensburg, to miasto w południowych Niemczech, położone w dolinie rzeki Dunaj.
Monachium
Stolica i największe miasto Bawarii, południowego kraju Niemiec. Jest to także trzecie co do wielkości miasto w Niemczech.
Muzeum BMW w Monachium
Muzeum poświęcone historii i osiągnięciom słynnego niemieckiego producenta samochodów i motocykli BMW.